Um staf­rænt skólaumhverfi barna í Kópa­vogi

Sonur minn sem er í 2. bekk í grunnskóla í Kópavogi sagði við mig um daginn að hann hlakkaði til að byrja í 5. bekk. Ég gerði fyrst ráð fyrir því að ástæðan væri sú að hann kemur til með að flytjast yfir í hinn hverfisskólann fyrir 5.-10.bekk, en þegar leið á samtalið kom annað í ljós. Barnið mitt sem hefur haft aðgang að spjaldtölvu frá upphafi skólagöngu sinnar hlakkar svo mikið til að byrja í 5. bekk því að þá fær hann að taka spjaldtölvuna með sér heim. Það segir sitt um hversu stóru hlutverki þessi tæki eru farin að gegna í lífi barnanna okkar.

Stafræn tækni á vissulega heima í skólanum. Hún getur stutt við nám og hjálpað kennurum að mæta ólíkum þörfum nemenda. Stafræna umhverfið getur einnig aukið fjölbreytileika námsgagna og vakið áhuga nemenda á námsefni. Þrátt fyrir það þurfum við að vanda okkur í notkun tækninnar og íhuga hversu miklum tíma börn verja í tækjum enda er margt í okkar umhverfi sem bendir til þess að við séum ekki alveg að ná réttu jafnvægi í þeim efnum. Börn í dag eru nú þegar mikið fyrir framan skjá utan skóla og því þarf ávinningur skjátíma á skólatíma að vera skýr til þess að hægt sé að réttlæta hann. Sáttmálinn um símalausa grunnskóla er til dæmi frábært skref sem er tekið til að sporna við þróun á skjátíma barna.

Ef við ætlum að auka skjátíma nemenda í þeirra námsumhverfi þá þurfum við að vita af hverju við erum að því, en í stefnu Kópavogsbæjar um upplýsingatækni í grunnskólum er einmitt lögð áhersla á að notkun stafrænnar tækni eigi að byggja á skýrum kennslufræðilegum markmiðum en ekki vera markmið í sjálfu sér. Niðurstöður matsrannsóknar á innleiðingu spjaldtölva í grunnskólum Kópavogs benda jafnframt á að innleiðing nýrra kennsluhátta hafi gengið misjafnlega og að áfram sé svigrúm til þróunar (Sólveig Jakobsdóttir og Skúlína Hlíf Kjartansdóttir, 2023).

Þegar skjárinn fylgir börnunum heim

Eitt af því sem veldur mér og öðrum foreldrum mestum áhyggjum er að spjaldtölvurnar fylgi börnunum heim, sem getur haft í för með sér aukinn skjátíma. Foreldrar eru almennt jákvæðir gagnvart notkun tækjanna í námi barnanna sinna en í opnum svörum í fyrrnefndri rannsókn er samt að merkja nokkurn varhug og áhyggjur, t.d. af notkun tækjanna í frítíma og aðgangsstýringu.

Spjaldtölvurnar eru nefnilega ekki bara kennslutæki heldur líka aðgangur að efni, samfélagsmiðlum og samskiptaforritum sem börn á þessum aldri eiga ekki endilega að nota. Það er áhyggjuefni að ung börn fái aðgang að samfélagsmiðlum og samskiptaforritum eins og Snapchat og TikTok og hafi greiðan aðgang í þau forrit í gegnum snjalltæki sem skólinn útvegar. Við foreldrar leggjum mörg hver á okkur mikla vinnu við að búa til ramma í kringum notkun og aðgengi að snjalltækjum. Það er fyrst og fremst ábyrgð foreldra að setja börnum sínum mörk og fylgja þeim eftir. Um leið skiptir máli að skólaumhverfið styðji við þá vinnu foreldra, en vinni ekki gegn henni. Það er því mjög miður að skólinn setji aukið álag á foreldra með því að færa stafrænt áreiti inn á heimilin. Í stefnu Kópavogs um upplýsingatækni í grunnskólum er talað um öruggt stafrænt skólaumhverfi og stýrt aðgengi. Ég tek undir markmiðið en ég set spurningamerki við framkvæmdina.

Hvaða færni erum við að byggja upp?

Annað sem er mikilvægt að ræða er hvaða færni börn tileinka sér. Spjaldtölvur eru þægilegar og aðgengilegar. En þær koma ekki í staðinn fyrir að kunna að vinna á tölvu. Að skrifa á lyklaborði, vinna með texta og nota algeng verkfæri er enn grunnfærni sem skiptir máli strax þegar börn koma upp í framhaldsskólana.

Það er jákvætt að í aðgerðaráætlun Kópavogs er gert ráð fyrir kennslu í fingrasetningu sem allir skólar geta nýtt sér. En það þarf að tryggja að slík færni fái raunverulegt vægi en sitji ekki eftir þegar áherslan er fyrst og fremst á snertiskjái.

Það má líka benda á þá staðreynd að þetta er ekki bara áhyggjuefni foreldra. Ungmennaráð Kópavogs hefur bent á að þau upplifi að þau fái ekki næg tækifæri til að læra fingrasetningu í skólanum. Þegar unga fólkið okkar finnur sjálft fyrir því að þeim vantar ákveðna færni og kalla eftir henni þá er nokkuð augljóst að það þarf að staldra við og endurskoða áherslurnar í skólakerfinu aðeins.

Jafnvægi er ekki sjálfgefið

Jafnvægi í skjánotkun verður ekki til af sjálfu sér. Það þarf skýra stefnu og ramma í skólastarfi þar sem ákveðið er hvenær og hvers vegna stafræn tækni er notuð. Við vitum að börn kalla sjálf eftir skýrari mörkum og að of mikil skjánotkun getur haft áhrif á líðan, einbeitingu og félagslíf barna. Það er því hlutverk skólakerfisins að setja skýran notkunarramma snjalltækja á skólatíma og skapa markvisst námsumhverfi. Þetta skapar líka grundvöll fyrir foreldra að setja mörk þegar heim er komið.

Stafræn tækni er óneitanlega komin til að vera og á því heima í skólanum. Börnin okkar þurfa því að fá tækifæri til þess að læra að nota og umgangast stafræna tækni þar sem hún er og verður stór hluti af samfélaginu okkar áfram. Við þurfum samt sem áður að treysta á það að skólaumhverfið setji skýr mörk. Það þarf að bregðast við þegar við finnum að jafnvægið er ekki til staðar. Jafnframt þarf að horfa til þess að skoða hvernig námstæki við bjóðum upp á þegar kemur að stafrænni færni og tryggja fjölbreytta og alhliða þjálfun í notkun þeirra.

Sem foreldri finnst mér eðlilegt að gera kröfu um að stafrænt skólaumhverfi sé nýtt markvisst og styðji við nám án þess að auka óþarfa áreiti. Við eigum að geta treyst því að börnin okkar fái þá færni sem þau þurfa fyrir framtíðina og að skýr rammi sé settur um skjánotkun í skólanum. Kennarar og starfsfólk þurfa jafnframt stuðning frá yfirvöldum, meðal annars í formi mats á innleiðingu, endurmenntunar og markvissrar þróunar á vinnu með tæknina. Þetta krefst þess að við tökum umræðuna, metum árangur, setjum skýra stefnu og fylgjum henni eftir í verki.

Höfundur skipar 2. sæti á lista Samfylkingarinnar í Kópavogi.