Enn verið að svindla á ellilífeyrisþegum

Björn Leví Gunnarsson skrifar 31. mars 2026 22:01

Það er enn verið að svindla á ellilífeyrisþegum, og þó það sé komið lögfræðiálit frá skrifstofu Alþingis er enn ekkert búið að gera.

Í stuttu máli

Ég hef skrifað um þetta áður (https://www.visir.is/g/20232456216d/faerdu-rett-greiddan-lif-eyri-fra-trygginga-stofnun-), þannig að það er hægt að lesa þá grein fyrir nákvæmar útskýringar á því hvað er í gangi. En í stuttu máli er vandinn sá að lífeyrir almannatrygginga er með almennt og sérstakt frítekjumark. Almennt frítekjumark sem er í dag 720 þúsund krónur á ári og sérstakt frítekjumark vegna atvinnutekna upp á 2,4 milljónir á ári. Eins og allir ættu að vita þá eru greiðslur úr atvinnutengdum lífeyrissjóðum flokkaðar sem atvinnutekjur í lögum um tekjuskatt, annars væri ekki greiddur tekjuskattur af þeim tekjum.

Eins og segir í lögunum: “Endurgjald fyrir hvers konar vinnu, starf eða þjónustu, án tillits til viðmiðunar, sem innt er af hendi fyrir annan aðila. Hér með teljast til dæmis hvers konar [...] eftirlaun og lífeyrir”. Sem þýðir að greiðslur úr atvinnutengdum lífeyrissjóðum ættu að vera með frítekjumark, eins og aðrar atvinnutekjur, upp á 2,4 milljónir á ári. Reiknivél Tryggingastofnunar sýnir hins vegar að svo er ekki.

Enn ekkert gert

Það tók fjögur ár að fá fyrst fjárlaganefnd og svo velferðarnefnd til þess að biðja um lögfræðilegt minnisblað vegna þessa máls. Í útúrdúr verð ég að nefna að málshraðinn þarna inni á þingi er fáránlegur - og það er meirihlutinn sem ræður málshraðanum. Og nú, rétt tæpum tveimur árum seinna, er enn ekki búið að gera neitt.

Ég var að reka á eftir þessu máli þegar ég var á þingi og það fyrsta sem ég gerði eftir að það var búið að skipa í nýja velferðarnefnd á þessu kjörtímabili var að senda velferðarnefnd ábendingu um þetta minnisblað og bjóðast til þess að kynna málið til þess að hægt væri að halda því áfram. Einn þingmaður svaraði þeirri ábendingu þá - og hélt því fram að þetta myndi nú örugglega vera tekið fyrir í endurskoðun á lögunum. Enn hefur ekkert gerst.

Þess vegna sendi ég aftur erindi rúmu ári seinna til þess að minna á málið. Enda margir nýjir nefndarmenn komnir í velferðarnefnd - og ekkert frumkvæðismál hafið tengt þessu. Um mánuði síðar hef ég ekki fengið eitt svar við þeirri ábendingu heldur. Ekki frá formanni nefndarinnar. Ekki frá neinum nefndarmanni. Ekki frá ráðherra málaflokksins - þrátt fyrir lagalegt minnisblað skrifstofu þingsins um að lögin væru óskýr og það þyrfti að bregðast við. Eða eins og sagt er í minnisblaðinu:

“Í þágu aukins skýrleika er lagt til að velferðarnefnd fjalli um það, við umfjöllun um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna endurskoðunar á örorkulífeyriskerfi almannatrygginga, hvort þau álitamál sem fjallað er um í minnisblaðinu gefi tilefni til breytinga á lögunum.”

Niðurstaðan verður ekki skýrari

Ég býst ekki við að fólk þurfi að trúa mér. Ég skil alveg að fólk líti á það sem ég segi sem hlutdrægt á einhvern hátt. En rétt skal vera rétt og sú túlkun sem ég hafði á lögunum var sú sama og skrifstofa þingsins komst að:

“Í framkvæmd hefur verið litið á greiðslur úr skyldubundnum atvinnutengdum lífeyrissjóðum sem tekjur sem falli undir almennt frítekjumark við útreikning ellilífeyris, en ekki sem atvinnutekjur sem falli undir sérstakt frítekjumark. Umboðsmaður Alþingis hefur komist að þeirri niðurstöðu í bréfi í máli nr. 11366/2021 að sú framkvæmd eigi sér stoð í lögunum með vísan til orðalags þeirra og lögskýringargagna. Sé horft til orðalags orðskýringarákvæða 9. og 10. tölul. 2. gr. laganna má hins vegar draga þá ályktun að farið skuli með þær greiðslur sem atvinnutekjur. Byggist sú niðurstaða á orðskýringu ákvæðisins með hliðsjón af 1. tölul. A-liðar 7. gr. laga um tekjuskatt, sem vísað er til í orðskýringunni.”

Þetta þýðir að allir lífeyrisþegar landsins sem eru með allt að 2,4 milljónum í greiðslur úr lífeyrissjóðum á ári eru snuðaðir um frítekjumark vegna atvinnutekna vegna þeirra greiðslna. Að því gefnu að þeir hafi engar aðrar atvinnutekjur sem myndu teljast upp í það frítekjumark. Lífeyrisþegi sem er ekki með neinar atvinnutekjur aðrar en greiðslur frá lífeyrissjóðum ætti því að vera með 2,4 milljónum meira í greiðslur frá Tryggingastofnun á ári ef lífeyrissjóðsgreiðslurnar ná 2,4 milljónum.

Það var nógu erfitt að koma þessu máli áfram á síðasta kjörtímabili. Það var endalaus tafaleikur í gangi þá. Það er mér ofviða að skilja hvernig þetta mál hreyfist nákvæmlega ekkert á þessu kjörtímabili. Þetta er ekki mál sem ætti að vera flokkspólitískt einu sinni.

Höfundur er fyrrverandi þingmaður og núverandi nörd.