Boltinn er hjá ykkur

Rúmir fjórir mánuðir eru liðnir frá sveitarstjórnarkosningunum 16. maí. Nýkjörnir fulltrúar hafa haft í nógu að snúast við að setja sig inn í málin. Á haustin hittist sveitarstjórnarfólk á þingum og ráðstefnum til að kynnast hvort öðru, þétta raðirnar og móta sameiginlega stefnu fyrir kjörtímabilið.

Fjármálin snerta öll málefnasvið sveitarfélaganna og eru að mínu mati mikilvægasta viðfangsefni sveitarstjórnarfólks hverju sinni. Ef grunnurinn er ekki í lagi skiptir annað litlu máli. Fjárhagsáætlunarvinna er hafin víðast hvar, og þar er stefnan mörkuð fyrir næstu ár. Stærsti óvissuþátturinn í þeirri vinnu er hvernig efnahagsmálin, vextir og verðbólga munu þróast næstu árin.

Umræðan um vexti og verðbólgu hefur ekki farið framhjá neinum, enda hafa vextir og verðbólga gríðarleg áhrif á heimilisbókhaldið, ríkisfjármálin og ekki síst fjármál sveitarfélaga. Heildarskuldir hins opinbera voru um 4.361 milljarður króna í lok árs 2025. Skuldir ríkissjóðs námu um 3.708 milljörðum króna og skuldir sveitarfélaga um 658 milljörðum. Vaxtagjöld námu rúmlega 230 milljörðum króna, eða 10,8% af hreinum útgjöldum hins opinbera, og hækkuðu um 8,5% milli ára. Stór hluti lána sveitarfélaga er verðtryggður, svo verðbólguskeiðið sem nú stendur yfir bitnar beint á fjárhag þeirra.

Á nýliðnu landsþingi Sambands íslenskra sveitarfélaga lýstu sveitarfélögin yfir vilja til að halda hækkunum almennra gjaldskráa innan 2,5% á árinu 2027 og leggja þannig sitt af mörkum til lækkunar verðbólgu og vaxta. Það var gert með þeirri kröfu að ríkið taki þátt með sambærilegum hætti. Ávinningurinn af lægri verðbólgu er margfalt meiri fyrir sveitarfélögin en tekjurnar af hærri gjaldskrám.

Ríkið ætlar hins vegar að hækka krónutölugjöld sín um 5,2% og á hækkunin að skila um 6,5 milljörðum króna. Yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar er að skila hallalausum fjárlögum. Ef ríkið héldi sig við 2,5% hækkun myndi það samt skila rúmum 3 milljörðum og fjárlögin yrðu áfram hallalaus með um 1,3 milljarða króna afgangi.

Lækkun verðbólgu og vaxta mun bæta rekstur ríkis og sveitarfélaga meira en nokkur skatta- eða gjaldahækkun. Ályktun landsþingsins var samþykkt þvert á flokka og sveitarfélögin eru tilbúin að leggja sitt af mörkum. Nú vantar aðeins að ríkisstjórnin svari kallinu.

Þannig, ríkisstjórn, boltinn er hjá ykkur.

Höfundur er bæjarfulltrúi og oddviti Framsóknar í Árborg.