Fyrir­séð fjölda­morð í El Fasher: Að minnsta kosti tíu þúsund myrtir á tveimur dögum

Borgin féll eftir um átján mánaða umsátur þar sem hermenn og aðrar sveitir hliðhollar hernum héldu aftur af RSF-liðum. Í aðdraganda fallsins benti ýmislegt til þess að umfangsmikil ódæði væru í vændum en viðvaranir um slíkt virðast hafa verið hunsaðar á Vesturlöndum.

Greinendur telja að á tveimur dögum þegar borgin féll hafi RSF-liðar myrt um tíu þúsund manns. Þá segir ríkisstjóri Darfur að að minnsta kosti fjörutíu þúsund sé enn saknað. Margir flúðu frá borginni í ýmsar áttir.

Rannsakendur Sameinuðu þjóðanna komust að þeirri niðurstöðu í febrúar að að minnsta kosti sex þúsund hefðu verið myrtir þegar El Fasher féll. Auk þess að myrða fjölda fólks frömdu RSF-liðar og bandamenn þeirra umfangsmikil kynferðisbrot, pyntuðu fólk, rændu fólk og fólki og eru þeir sagðir hafa rænt börnum til að nota í hernaði.

Volker Türk, yfirmaður mannréttindamála hjá Sameinuðu þjóðunum, sagði umfang ofbeldisins fordæmalaust og það sama mætti segja um grimmdina.

Guardian birti á dögunum grein þar sem farið var ítarlega í saumana á ódæðum RSF-liða í El Fasher og því hvernig hylmt var yfir upplýsingar um yfirvofandi ódæði í Bretlandi og í Bandaríkjunum.

Þá vekur umfjöllunin einnig spurningar um aðkomu ráðamanna í Sameinuðu arabísku furstadæmunum að ódæðinu en þeir eru helstu stuðningsmenn RSF, þó þeir þræti fyrir það.

Sjá einnig: Furstadæmin þjálfa uppreisnarmenn í leynilegri herstöð

Ódæðin hófust að morgni 26. október. Þá féllu varnir hersins á bak aftur en RSF-liðum hafði tekist að nota rafrænar truflanir til að loka á samskipti hermanna við umheiminn og sömuleiðis koma í veg fyrir að herinn gæti notað dróna sem varnir þeirra byggðu á.

Myrtu hunduð á sjúkrahúsi

Fyrsta fjöldamorðið sem vitað er um átti sér stað í al-Saudi sjúkrahúsinu en þar sá einn læknir sem rætt var við að minnsta kosti sjötíu óbreytta borgara myrta. Annar sagðist hafa séð RSF-liða taka lækna af lífi en honum tókst að sleppa með því að fara úr læknasloppi sínum og í peysu sem hann átti.

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur sagt að minnsta kosti 460 hafa verið myrta á sjúkrahúsinu.

Þeir hermenn sem eftir voru í borginni hörfuðu til háskóla El Fasher og hvöttu leiðtogar þeirra óbreytta borgara til að fylgja þeim. Helstu leiðtogar hersins í borginni höfðu flúið þaðan, ásamt mörgum hermönnum, degi áður. Einn þeirra leiðtoga sem eftir voru segir RSF-liða hafa skotið alla sem urðu á vegi þeirra. Menn, konur og börn.

Þúsundir manna streymdu í átt að háskólanum en þeir voru eltir af RSF-liðum á pallbílum og skotnir á færi. Í einhverjum tilfellum var skotið inn í þvögur fólks með loftvarnarbyssum.

Áðurnefndur læknir sem slapp af sjúkrahúsinu, Mustafa Ibrahim, sagði ólétta konu og ungbarn sem hékk á bakinu á henni hafa verið skotin til bana fyrir framan hann þegar þau reyndu að komast til háskólans. Hann segir RSF-liða hafa notað jarðýtur til að ryðja líkum af götum El Fasher.

Vörpuðu sprengjum á borgara

Emam Doud, einn áðurnefndra leiðtoga sem leiddu varnir hersins, segir að þúsundir manna hafi safnast við háskólann og þá hafi vígamenn byrjað að nota dróna til að varpa sprengjum í þvöguna. Hann segir hundruð barna hafa dáið í þeim árásum. Yfirmaður hans gaf þá skipun um að hörfa alfarið frá El Fasher.

Hermönnum var gert að taka upp varnarstöður og halda aftur af vígamönnunum á meðan reynt var að flytja óbreytta borgara á brott. Þær varnir voru þó að mestu bundnar við eitt svæði skólalóðarinnar og voru hermennirnir mun færri og verr búnir en andstæðingar þeirra í RSF.

Um þúsund manns höfðu leitað skjóls í einni skólabyggingu en RSF-liðar komust þangað inn. Þeir eru sagðir hafa myrt að minnsta kosti fimm hundruð manns þar.

Svipaða sögu var að segja fyrir utan skólann þar sem fjöldi fólks var skotinn til bana eða ekið yfir þá á pallbílum, sem á endanum sátu fastir í líkunum. Eitt vitni sagði að minnsta kosti fjögur hundruð manns hafa verið drepna við að reyna að komast á brott.

Vitni sem rætt var við sögðust einnig hafa séð RSF-liða hópnauðga konum á skólalóðinni.

Þegar Ibrahim hljóp undan skothríðinni við háskólann heyrði hann marga fyrrverandi sjúklinga sína kalla nafn sitt og biðja hann um hjálp.

„Ég gat ekki hjálpað þeim. Ég var að reyna að lifa af sjálfur. Þarna tapaði ég sálu minni.“

Ruddu sér leið frá háskólanum

Um klukkan fjögur ruddu þeir hermenn sem eftir voru sér leið í gegnum umsátur RSF og fylgdu hópi barna, eldri borgara og særðra á brott. Stuttu síðar hafði háskólinn alfarið verið umkringdur og voru hundruð manna til viðbótar skotnir til bana.

Ibrahim tókst að fylgja þeim eftir með því að ferðast yfir þök húsa í El Fasher.

Hermennirnir höfðu fundið um fjörutíu pallbíla til að reyna að komast á brott en RSF-liðar höfðu grafið djúpa og breiða skurði víða fyrir utan borgina til að koma í veg fyrir að fólk kæmist á brott og vöktuðu svæðið á kameldýrum og bílum. Nokkrir hermenn voru sendir um kvöldið til að reyna að fylla upp í skurði svo hægt væri að komast yfir hann.

Ibrahim var einn af um tvö hundruð sem reyndu að komast yfir skurðina án hermanna. Hann segir það hafa verið gífurlega erfitt vegna þess hve djúpir skurðirnir voru en þar voru einnig fjölmörg lík þeirra sem höfðu áður reynt að flýja.

Þegar hópurinn var kominn ofan í þriðja og síðasta skurðinn hóf hópur RSF-skothríð. Ibrahim segir þau hafa gengið í gildru og vígamennirnir hafi beðið eftir þeim.

Ibrahim grófst undir fjölda líka ofan í skurðinum. Þegar skothríðin hætti komu vígamennirnir og virtu hrúguna fyrir sér. Þeir skutu einnig á fólk sem þeir töldu á lífi. Ibrahim segir að fimmtán manns hafi lifað umsátrið af. Um tvö hundruð manns höfðu farið ofan í þriðja skurðinn.

Hunsaðar viðvaranir

Þegar vígamenn RSF frömdu fjöldamorð og ódæði í bænum Geneina í júlí 2023, töldu starfsmenn leyniþjónusta á Vesturlöndum að íbúar El Fasher ættu verri meðferð í vændum. Leyniþjónusta Bretlands taldi til að mynda að RSF-liðar ætluðu sér að útrýma öllum íbúum sem ekki væru Arabar.

Eftirlitsaðilar hvöttu Sameinuðu þjóðirnar til að grípa inn í en það skilaði engum árangri. Bandaríkin voru einnig beðin um að aðstoða herinn við að flytja fólk á brott en þeim beiðnum var hafnað.

Það sem meira er, þá segir Guardian að upplýsingum og greiningum sem hefðu ýtt undir það að gripið yrði inn í aðstæður hafi verið ýtt til hliðar. Hylmt hafi verið yfir það innan stjórnsýslu Bandaríkjanna. Einn heimildarmaður miðilsins telur að það hafi verið gert til að verja varnarsamkomulag Bandaríkjanna og Sameinuðu arabísku furstadæmanna.

Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna krafðist þess í júní 2024 að RSF léti af umsátrinu um El Fasher en ekkert breyttist. Afleiðingarnar urðu þar að auki engar. Öryggisráðið samþykkti ekki frekari ályktanir og engar refsiaðgerðir voru skoðaðar vegna umsátursins og hins væntanlega fjöldamorðs sem svo margir sáu fyrir.

Ekkert gert til að stöðva vopnaflæðið

Þá var einnig ekkert gert til að reyna að binda enda á flutning furstadæmanna á vopnum og hergögnum til RSF. Þrátt fyrir að embættismenn í Súdan bæðu um aðstoð og eru Furstadæmin sögð hafa komið í veg fyrir að málið væri tekið fyrir af öryggisráðinu.

Minni Minnawi, ríkisstjóri Darfur-héraðs, segist hafa að minnsta kosti þrjátíu sinnum varað ráðamenn í Bretlandi og Bandaríkjunum og embættismenn hjá Sameinuðu þjóðunum við því sem í stefndi og beðið þá um að beita Furstadæmin þrýstingi.

Í Bandaríkjunum var öll áherslan þá á Gasaströndina og mikilvægi þess að hafa ráðamenn í furstadæmunum með í liði þar. Bandaríkjamenn vildu því ekkert heyra um Súdan og El Fasher.

Massad Boulous, sérstakur erindreki Donalds Trump, Bandaríkjaforseta, gagnvart Afríku, fundaði þó með erindrekum frá furstadæmunum, Sádi-Arabíu og Egyptalandi, tveimur dögum fyrir fall El Fasher. Þar var þó ekkert talað um yfirvofandi fall borgarinnar þar sem erindrekar Furstadæmanna sögðu að þeir myndu ganga út ef það yrði gert.

Nokkrum klukkustundum eftir þann fund beindu RSF-liðar stórskotaliðsvopnum, sem þeir munu hafa fengið frá Furstadæmunum, að El Fasher.

Það sem meira er, nokkrum klukkustundum eftir að þessar árásir hófust, þakkaði Boulous ráðamönnum í Furstadæmunum í tísti fyrir viðleitni þeirra til að „binda enda á þjáningar Súdana“.

Stöðvaðir við þriðja skurðinn

Um nóttina þann 27. október skriðu Ibrahim og hinir fjórtán sem lifðu umsátrið í skurðinum af upp úr honum og héldu til suðurs. Inn í El Fasher sneru hermennirnir sem höfðu verið sendir til að fylla upp í skurði aftur og sögðu að þeim hefði vegnað vel. Hægt væri að flýja borgina.

Á þeim tímapunkti voru um áttatíu hermenn eftir á lífi og voru þeir með um fjörutíu bíla. Áhersla var lögð á að flytja börn og særða á brott og voru bílarnir þétt hlaðnir af fólki. Skömmu fyrir klukkan sex að morgni var ekið af stað með öll ljós slökkt.

Upp komst um bílalestina tiltölulega fljótt en vígamenn sáu hana á eftirlitsdrónum sem voru á lofti. Þegar bílalestin nálgaðist þriðja skurðinn varð fremsti bíllinn fyrir skotum og lokaði hann einu leiðinni yfir skurðinn.

Á sama tíma hófu RSF-liðar skothríð á hina bílana og voru drónar notaðir til að varpa sprengjum á þá og fólkið í þeim. Þá komu vígamenn aftan að bílalestinni en þeir höfðu verið á eftir henni. Hermenn reyndu að verjast á meðan aðrir reyndu að ryðja leiðina yfir skurðinn. Að endingu flúðu margir yfir skurðinn fótgangandi og einungis nokkrir bílar komust yfir.

Að minnsta kosti áttatíu úr hópnum lágu í valnum og fleiri en þrjátíu bílar stóðu í ljósum logum. Þá hafði bardaginn, samkvæmt Guardian, staðið yfir í allt að þrjár klukkustundir.

Hér að neðan má sjá ungan mann sem lifði flóttann frá El Fasher af ræða við Al Jezeera.

Ódæði ofan á ódæði

Á meðan á þessu gekk höfðu RSF-liðar farið á milli húsa í El Fasher og framið þar fjölmörg ódæði, nauðganir og morð. Vitni sagðist hafa séð konur hengdar úr trjám og aðrar dregnar á eftir bílum þar til þær dóu.

Á sléttunum kringum borgina keyrðu vígamenn á eftir fólki á flótta og skutu það eða keyrðu niður. Þessu tóku mennirnir myndbönd af sem mörg hver voru birt á netinu.

Þessu heyrðu hermennirnir af og sneru margir þeirra aftur í átt að El Fasher til að reyna að koma fólkinu til bjargar. Þeir voru þó flestir á endanum felldir í átökum við RSF-liða.

Ibrahim og hans hópur enduðu á svipuðum tíma í klóm RSF-liða. Hann var dreginn á eftir mótorhjóli og svo þvingaður upp í bíl ásamt öðrum föngum. Sex úr hópnum voru teknir af lífi vegna gruns um að þeir gætu verið hermenn.

Honum var síðan sagt að hann og aðrir fangar yrðu fluttir til Abu Lulu, sem er yfirmaður innan RSF og er kallaður „Slátrari El Fasher“. Þar endaði Ibrahim þó ekki vegna annars hóps hermanna sem reyndi að flýja frá El Fasher og lenti í átökum við hópinn sem var að flytja hann.

Annað vitni, Omar, sem var fluttur fyrir Abu Lulu sagði hann hafa spurt fanga hvort þeir væru borgarar eða hermenn og svo skotið þá í höfuðið hvernig sem þeir svöruðu. Omar sagðist hafa talið að minnsta kosti 450 lík á jörðinni kringum Lulu.

Ibrahim var sleppt seinna um daginn eftir að faðir hans samþykkti að greiða lausnarfé. Vígamenn RSF kröfðu marga um lausnarfé og myrtu fjölmarga sem gátu ekki greitt. Þá var konum og stúlkum nauðgað ítrekað, jafnvel þó að þær gætu greitt lausnarfé eða ekki.

Eftir að myndbönd vígamanna RSF vöktu mikinn óhug víða um heim lýstu leiðtogar uppreisnarhópsins því yfir að Lulu hefði verið handtekinn. Hann hafði meðal annars tekið sig upp taka borgara af lífi og birt myndbönd á netinu.

Ekkert lát á átökunum

Ekkert lát er á átökunum í Súdan. Fall El Fasher var einstaklega blóðugur atburður í mjög svo blóðugum átökum. Stjórn Súdan skiptist nú í raun í tvennt, þar sem stjórnarherinn heldur austurhluta landsins og RSF-liðar vesturhlutanum.

Átökin hófust árið 2023.

Abdel Fattah Al Burhan, leiðtogi hers Súdan, og Mohamed Hamdan Dagalo, leiðtogi RSF, tóku höndum saman árið 2021 og frömdu valdarán í Súdan. Árið 2023 stóð svo til að innleiða RSF í herinn en Dagalo var mótfallinn því og hófust átök þeirra á milli í kjölfarið.

RSF var lengi með yfirhöndina í átökunum en stjórnarherinn sótti svo verulega á í fyrra og í upphafi þessa árs. Herinn rak vígamenn RSF frá Khartoum, höfuðborg Súdan, í mars.

RSF hefur notið stuðnings annarra ríkja eins og Rússlands og Sameinuðu arabísku furstadæmanna. Herinn hefur sömuleiðis notið stuðnings annarra ríkja, eins og Rússlands, eftir að yfirvöld þar hættu að styðja RSF. RSF-liðum hefur verið að vaxa ásmegin aftur að undanförnu og hefur það að miklu leyti verið rakið til stuðnings Furstadæmanna.

Sjá einnig: Bjóða Rússum flotastöð við Rauðahafið

Rússar studdu um tíma RSF og á þeim tíma sendu Úkraínumenn sérsveitir til Súdan, til aðstoðar stjórnarhernum.

Sjá einnig: Stríðið í Úkraínu háð í Súdan

Átökin hafa komið verulega niður á almenningi í Súdan og hafa þau verið mjög grimmileg. Milljónir hafa lengi staðið frammi fyrir hungursneyð vegna átakanna. Báðar fylkingar hafa verið sakaðar um stríðsglæpi og kynferðisofbeldi er mjög umfangsmikið.

Að minnsta kosti níu milljónir manna hafa þurft að flýja heimili sín og hundrað og fimmtíu þúsund standa frammi fyrir mikilli hungursneyð, samkvæmt Sameinuðu þjóðunum.