Byrjum á byrjuninni – Fram­boð, ekki bara fjár­mögnun

Í gær, 19. mars 2026, var tilkynnt að starfshópur um nýtt húsnæðislánakerfi hefði tekið til starfa undir forystu Ragnars Þórs Ingólfssonar. Þetta er gott skref og þörf hreyfing á málaflokknum. En ættum við kannski að staldra aðeins við og byrja á byrjuninni?

Framboð á íbúðum þarf að stóraukast

Það er einfalt lögmál að ef eftirspurn er langt umfram framboð þá hækkar verðið. Á Íslandi höfum við búið við krónískan skort á íbúðum áratugum saman. Til að snúa þessari þróun við dugar ekki að plástra kerfið; við þurfum að rífa niður þær hindranir sem hægja á uppbyggingu.

Sveitarfélögin - Lóðir á kostnaðarverði

Í dag eru lóðir oft seldar hæstbjóðanda eða á verði sem á að fjármagna aðra starfsemi sveitarfélaga. Þetta er í raun falinn skattur á íbúðarkaupendur sem hækkar íbúðaverð áður en fyrsta skóflustungan er tekin.

Sveitarfélög verða að líta á lóðaframboð sem grunnþjónustu en ekki tekjustofn. Lóðir eiga að seljast á verði sem endurspeglar eingöngu raunkostnað við innviði (götur, lagnir o.fl.).

Með því að fjarlægja hagnaðarvon hins opinbera af lóðunum lækkar grunnverð nýbygginga strax um milljónir króna sem gerir uppbyggingu á hagkvæmu húsnæði raunhæfa.

Takmarkanir á fjárfesta – Íbúðir eru heimili, ekki hlutabréf

Það ríkir ójafnvægi á markaðnum þegar einstaklingar sem eru að kaupa íbúð þurfa að bjóða á móti fjárfestum sem eiga tugi eigna og hafa aðgang að ódýrara fjármagni.

Setja þarf þak á fjölda íbúðaeigna í eigu sama aðila (fyrir utan viðurkennd leigufélög í almannaþágu) eða beita stighækkandi fasteignasköttum á íbúðir sem ekki eru nýttar sem lögheimili.

Þetta dregur úr þrýstingi á eftirspurnarhliðina og tryggir að framboðið sem kemur inn á markaðinn rati til þeirra sem raunverulega ætla að búa í eignunum.

Réttlæti í vísitölu – Húsnæðisliðurinn út

Ísland er eitt fárra ríkja sem láta hækkun fasteignaverðs keyra upp höfuðstól íbúðalána í gegnum vísitölu neysluverðs. Þetta skapar sjálfvirkan vítahring: skortur hækkar verð, sem hækkar lán, sem hækkar greiðslubyrði.

Taka þarf húsnæðisliðinn út úr vísitölunni strax. Neysluvísitala á að mæla verðlag á vörum og þjónustu, ekki verðmæti fasteigna.

Þetta veitir heimilunum vörn gegn sveiflum á fasteignamarkaði og kemur í veg fyrir að fólk borgi sömu hækkunina tvisvar; fyrst í hærra kaupverði og svo í hærri lánum.

Nýtt lánakerfi – Stöðugleiki til frambúðar

Þegar búið er að hreinsa til í kerfinu og tryggja stöðugt framboð er jarðvegurinn tilbúinn fyrir nýtt lánakerfi eins og starfshópurinn undir forystu Ragnars Þórs er að skoða.

Höfundur er ráðgjafi.