Ein ást

Valentínusardagurinn, dagur elskenda. Hvað sem líður uppruna hans eða ástæðu, þá er hann ágætis áminning fyrir okkur í dag til þess að muna að iðka ástina. Þó ég sé nú ötull talsmaður þess að iðka ástina á hverjum degi, þá er alveg nauðsynlegt að hafa tyllidaga sem þessa til þess að minna okkur á að ástin er alltaf þarna.

Svo hvað er ást? Það veit enginn með fullri vissu því til eru jafn margar skilgreiningar á henni og þeir sem hafa reynt að skilgreina hana. Hún hefur verið viðfangsefni heimspeki, guðfræði, vísinda og lista frá upphafi. Hér ætlum við að ræða þrenns konar ást, hina algildu ást, persónulega ást og það hvernig við iðkum og æfum ástina í dagsins amstri.

Í grunninn er ástin ólík öllum öðrum tilfinningum, í sannleika sagt er ég ekkert viss um að hún sé tilfinning, heldur kosmískt afl, náttúruafl. Hún er einhvers konar vídd eða veruleiki sem vefur sig inn í þræði alheimsins í minnstu byggingareiningum hans, og er jafnvel grundvöllur fyrir því að heimurinn haldi sér saman. Ástin væri þá í raun einhvers konar tíðni sem víbrar í gegnum allt sem er og þar af leiðandi mig og þig og heldur öllu saman. Það er því óhætt að segja að ef ekki væri fyrir ástina væri ekkert til. Því ástin hefur vilja til þess að upplifa sjálfa sig í öllum mögulegum formum. Getur verið að hér sé um að ræða það sem sumir kalla Taó, Shiva og Shakti, Brahman, the absolute, the source, hið eina eða Guð?

Flest okkar hafa allavega fundið fyrir þessari ást einhverntímann á lífsleiðinni, þessi ást hellist yfir okkur, með algjörum friði, létti, fögnuði og alsælu. Og stundum gefur hún ekki boð á undan sér. Þess konar ást hef ég fundið sjálfur. Ég var bara einn á gangi í sumarsólinni og fannst nákvæmlega allt fullkomnað og ég skil ekki enn þann dag í dag hvað gerðist. Þessi ást getur tekið yfir okkur hvenær sem er og hvar sem er og þetta er oft upplifun sem við munum eftir allt til loka dags. En gallinn er kannski svolítið sá að við eigum það til að eltast við þessa tilfinningu og reyna að finna hana aftur, en þetta er ekki tilfinning sem er endilega hægt að vinna sér inn. Því meira sem við reynum, því lengra í burtu virðist hún vera. En það er vegna þess að við viljum stjórna því hvenær hún birtist og viljum aldrei missa hana. Við reynum að binda vonir okkar við aðrar manneskjur til þess að láta þær varpa henni á okkur. Við viljum eiga þessa ást og binda hana í sambönd. Og þá verður þetta þörf. Við reynum að handsama upplifun, sem er í eðli sínu frjáls, í búr. Ástin er og verður alltaf eitthvað sem við getum ekki leitað að utan við okkur heldur kemur hún innan frá. Það eina sem við getum gert er að sleppa tökunum á öllu og leyfa henni að streyma frjálst út úr okkur. En þá verðum við líka móttækilegri fyrir því að taka við ást og leyfa henni að streyma til okkar og í gengum okkur. Því ástin er í frjálsu flæði í þessum heimi, innan og utan og í gegnum okkur, undir og yfir og allt um kring. Hún tengir okkur saman. Þess vegna hef ég stundum grínast með það að hjónabandið sé í raun eilífur trekantur með Guði, svona í ljósi þess að Guð er kærleikur.

En svo fer þessi algjöra ást að síast í gegnum mannlegan veruleika, tilfinningar og vitund okkar. Hún er stundum, ef ekki alltaf, síuð í gegnum ótta og sár, sögu okkar og taugakerfi. Og það er þess vegna sem hún er svo falleg, en líka viðkvæm og stundum sársaukafull. Þegar hin algjöra ást síast í gegnum okkur tekur hún á sig myndir hinna ýmsu bragðefna. Hin rómantíska ást, þráin, ást á vinum, ást á fjölskuldumeðlimum, ást á náttúru, að elska að skríða undir teppi eftir langan dag, ást á mat, ást á börnunum sínum, ást á maka.

Í gengum önnur tilfinningakerfi getur ástin því varpað ljósi á skuggana okkar. Það er í raun og veru það sem gerir hina persónulegu ást svo fallega. Þegar hún er raunveruleg þá skríða skuggamyndir sjáflsins upp á yfirborðið, vilja koma í ljós. Spurningin er kannski hvort við getum verið nægilega meðvituð til þess að leyfa ástinni að leysa upp skuggana í okkur? Hvort sem þeir birtast í afbrýðissemi, ótta við það að vera ekki nóg, þörfinni til þess að stjórna, þránni eftir því að vera valin, óttann við það að vera yfirgefin, eða hvað aðra skugga sem koma í ljós. Þess vegna er ástin svo öflug, þó hún geti verið sár í gegnum mannlega reynslu. Hún getur fengið okkur til að spyrja okkur hvaða skuggar vakna innra með okkur þegar við elskum og hvað það segir okkur um sárin okkar, frekar en um gildi ástarinnar.

Svo er það kannski stóra spurningin, þurfum við alltaf að finna fyrir ástinni? Stundum er það nefnilega þannig að við gerum það ekki. Eins og í upphafi greinar kemur fram, þá er erfitt að þvinga tilfinninguna fram. Maður getur þó alltaf sýnt hana í verki, líkt og maður getur alltaf þakkað fyrir sig, þrátt fyrir að vera ekki alltaf þakklátur. Þó okkur sé ekki sérlega vel við einhvern, getum við alltaf hlustað og hjálpað. Þó að okkur líði ekki vel með sjálf okkur, getum við hægt á, komið fram við okkur af mildi og talað til baka við innri rödd sjálfsgagrýni og dóms. Kannski er því í raun mikilvægara, í dagsins amstri, að iðka ástina fremur en að finna hana.

Kannski er ástin bæði ljós og eldur sem hreinsar, afhjúpar og opnar, en skemmir ekki. En við verðum ekkert betri í því að elska eða vera elskuð með því að hreinsa okkur, þ.e. reyna að verða fullkomin, slétt eða án skugga, heldur með því að vera heiðarlegri við okkur sjálf og aðra. Þegar upp er staðið þá er þetta allt sama ástin, hin algjöra ást,í margskonar farvegi og bugðum og beygjum, en nóg er til af henni fyrir okkur öll og rúmlega það. Sleppum tökunum og leyfum henni bara að flæða innan úr okkur án þess að setja á hana merkimiða.

Höfundur er prestur í Fríkirkjunni í Reykjavík.