For­eldrar þurfa bara að vera dug­legri

Þó það sé ástæða til þess að fagna því að Reykjavíkurborg sé að gera eitthvað í leikskólamálum er ástæða til þess að staldra við. Í tillögudrögum frá borgarráði í vikunni eru kynntar hugmyndir til þess að bæta náms- og starfsumhverfi leikskóla.

Önnur hugmyndin snýr að því að setja pressu á foreldra að ákveða í október hvort börn mæti á leikskóla í öllum fríum út starfsárið. Útgangspunkturinn í hinni hugmyndinni er að vinnuvikan sé 38 tímar og þau sem sækja kl. 14 á föstudögum fá ríflegan afslátt af leikskólagjöldum. Sem sagt, foreldrar þurfa bara að vera duglegri að skipuleggja sig með margra mánaða fyrirvara og líka vera duglegri að sækja börnin sín fyrr. Þetta eru sömu foreldrar og hafa beðið óeðlilega lengi eftir plássi í hverfisleikskóla og keyra borgarhluta á milli í traffík til þess að fá leikskólapláss.

Eru foreldrarnir vandamálið?

Leikskólamál í Reykjavík eru sérstakur og sorglegur kapítuli. Mönnun, fáliðun, biðlistar, ónýtt húsnæði og framkvæmdir sem dragast eru fastir liðir einsog foreldrar þekkja og eru orðnir hundþreyttir á. Nú eru 400 leikskólapláss í borginni sem ekki er hægt að nýta vegna myglu, raka eða gruns um slíkt. Dæmi er um börn sem eru nú að fara í sinn fjórða leikskóla á þremur árum. Borgin er enn að vinna á risastórri og alvarlegri innviðaskuld í skólabyggingum eftir viðhaldsstoppið margfræga. Í framhaldinu hafa margar barnafjölskyldur flúið í nærliggjandi sveitarfélög og jafnvel lengra, afþví ekki hefur verið hægt að treysta á þessa lykilþjónustu.

Gæti ónýtt húsnæði verið vandamálið?

Í ársbyrjun 2023 fór formaður Félags stjórnenda leikskóla yfir sláandi tölfræði um starfsmannamál. Yfir hundrað starfsmenn í leikskólum Reykjavíkurborgar, sem voru í Félagi leikskólakennara eða Félagi stjórnenda leikskóla, fóru í leyfi vegna langtímaveikinda á árinu 2022. Yfir hundrað mann en þá voru 771 starfsmaður leikskólanna í þessum félögum. Kulnun og veikindi eftir myglu og loftgæðavandamál í skólabyggingum eru meðal ástæða veikindanna. Það, hvernig borgin hefur hugsað eða einmitt ekki hugsað um skólabyggingarnar sínar, er augljóslega ein af stóru ástæðum þess að illa gengur að manna.

Við skulum ekki gleyma því að sami meirihluti og leggur til þessi tillögudrög stoppaði samtal um vinnustaðaleikskóla í vor á vegum Alvotech sem hefði hjálpað borginni að auka á flóru í leikskólum og saxað á biðlista. Reykjavíkurborg gengur illa með málaflokkinn en meinar samt öðrum að hjálpa til við að leita lausna. Það er í besta falli furðulegt. Talandi um aukna flóru, frelsi og val, þá höfum við fjölskyldan góða reynslu af vinnustaðaleikskóla. Litla systir mín var á Furuborg sem var á vegum Landspítalans og meira að segja opinn um helgar sem kom sér vel þegar annað foreldri var erlendis í vinnuferð og hitt á vakt á spítalanum um helgi. Í ljósi breytinga á vinnumarkaði og gigg-hagkerfisins sem hefur rutt sér til rúms, væri ekki einmitt ástæða til þess að auka sveigjanleika og val bæði leikskólastarfsfólks og fjölskyldna í borginni?

Hverjir geta sótt klukkan 14 á föstudögum?

Það hljómar vel - í draumaheimi - að sækja kl. 14 á föstudögum en ég velti samt fyrir mér hvaða foreldrar geta skuldbundið sig til þess. Og hvaða vinnustaðir eru í aðstöðu til að haga verkefnum þannig að barnafólk geti hlaupið út klukkan 13:30? Á stytting vinnuvikunnar ekki að virka þannig að verkefnin ráði för og einmitt ekki þannig að það séu fastir tímar á ákveðnum degi? Eins og vinkona mín orðaði það verða föstudagssíðdegin hjá henni þannig að hún hangir á róló með barnið í símanum að klára vinnudaginn.

Fjölbreyttar lausnir

Það væri ósanngjarnt að halda því fram að staðan væri auðleysanleg. Hún er samt ekki óyfirstíganleg. Borgin þarf að viðurkenna að málaflokkurinn stendur illa og fáliðun og mönnun eru bara hluti af stóru myndinni. Í framhaldinu þarf að gera raunhæf plön um hvernig á að gera við ónýtar byggingar, fjárfesta í og koma upp fleiri færanlegum leikskólum, segja satt um umfangið er og setja sér mælanleg markmið. Það er líka nauðsynlegt er að búa til rekstrarlegt svigrúm annars staðar í kerfinu til þess að setja leikskólamál í alvöru forgang. Svo þarf Reykjavíkurborg að vinna sér inn traust barnafjölskyldna og sýna að það sé fullur vilji á uppfærslu í kerfinu.

En þetta er ekki nóg. Það þarf að taka aftur upp samtal við atvinnurekendur og skoða fjölbreyttari lausnir. Vinnustaðir fjárfesta af krafti í starfsfólki með líkamsræktarstyrkjum, sálfræðiþjónustu og fleiru. Ljóst er að áhugi er til staðar hjá fyrirtækjum að koma inn af krafti í pælingar um samfélagslega ábyrgð og taka þátt í að búa til leikskóla og við eigum ekki að vera hrædd við það. Hliðarnóta við það eru augljóslega góð áhrif á samgöngumál, að barn og foreldri fari á sama stað á morgnana, en ekki í ólík póstnúmer.

Og stemningin

Ég verð að tala aðeins um stemningu. Minn litli, tæplega þriggja ára, er nýkominn inn í hverfisleikskólann sinn. Vitiði hvað er mikil stemning hjá honum? Syngjandi kennarar og starfsfólk býður góðan dag og tekur á móti honum með planaðan dag fullan af þroska og fjöri. Alveg þannig að suma daga langar mig bara að vera eftir og taka þátt. Það er áþreifanlegur metnaður og skemmtilegheit í gangi hjá starfsfólkinu sem kennir börnunum okkar merkjanlega mikið. Starfsfólk leikskóla eru sérfræðingar í börnum og á að fá að einbeita sér að þeim en ekki spá í rakavandamál, hvert eigi að færa leikskólann, hvort einhver sé kominn með astma eða reka á eftir verktökum.

Áður en Reykjavíkurborg hendir út hálfbökuðum hugmyndum um að láta foreldra díla við fáliðun finnst mér að borgin eigi að líta í eigin barm og taka fulla ábyrgð á því að hafa skólabyggingar í lagi og gera plön sem standast til langs tíma.

Höfundur er sjálfstætt starfandi foreldri í Reykjavík.