Á­stæðan fyrir því að við þurfum mögu­leika á dánarað­stoð

Í nýlegri skýrslu sem neðri deild breska þingsins lét gera um dánaraðstoð kemur fram að ekki sé rétt að fullyrða að líknarmeðferð ein og sér geti útrýmt allri þjáningu. Skýrslahöfundar benda jafnframt á að líknarmeðferð hafi batnað eftir að dánaraðstoð var lögleidd í Kanada. Þrátt fyrir góða líknarmeðferð upplifa margir enn mikinn sársauka og óbærilegar þjáningar við lífslok.

Skoski þingmaðurinn Liam McArthur óskaði eftir áliti almennings á dánaraðstoð. Nær 13.000 manns svöruðu og deildu persónulegum vitnisburðum og reynslusögum. Það þarf sannarlega sterk rök til að andmæla dánaraðstoð eftir að hafa kynnt sér þessar frásagnir.

Frásögn 1: Þjáningar föður míns

Faðir minn, sem lést úr briskrabbameini, fékk líknarmeðferð. Það var lifandi helvíti fyrir hann, okkur fjölskylduna og vini. Þjáningar hans var hræðilegar og gjörsamlega óþarfar. Ég mun aldrei gleyma hryllingnum í augum hans og örvæntingafullum beiðnum hans um hjálp til að ljúka lífi sínu. Hann hefði farið til Dignitas, en greiningin kom of seint. Faðir minn var áhættusækinn, sjálfstæður og sterkur maður. Að setja hann í þessa stöðu var grimmilegt.

Frásögn 2: Óbærilegur dauðdagi bróður míns

Allt of lengi hefur fólki verið synjað um réttinn til að deyja án óþarfa þjáninga. Ég hef misst ættingja úr krabbameini, þar á meðal bróður minn sem lést fyrr á þessu ári og var með sama krabbameinið og ég er með. Þrátt fyrir bestu mögulegu líknarmeðferð voru síðustu vikur hans ekkert annað en lifandi dauði, sem hann hefði viljað forðast. Hann endaði í dái, án matar eða vökva, og það tók hann fimm langa daga til viðbótar að deyja. Hver veit hvaða martraðir og kvalir hann upplifði á þessum síðustu dögum?

Frásögn 3: Reynslan af því að hjúkra veikum ástvinum

Ég hjúkraði móður minni, 56 ára, og hlustað á hana grátbiðja um að fá að deyja til að binda enda á sársaukann af völdum krabbameinsins þegar lyfin hættu að virka. Einnig hjúkraði ég tengdamóður minni, 64 ára, sem öskraði af sársauka vegna krabbameinsins og legusára á stærð við barnshönd. Þjáningar þeirra, óttinn og sársaukinn sem þær upplifðu mun fylgja mér það sem eftir er ævi minnar.

Frásögn 4: Að missa reisn við lífslok

Fyrir þremur árum greindist móðir mín, 83 ára, með ólæknandi magakrabbamein. Þegar ráðgjafi hennar í líknandi meðferð sagði henni frá greiningunni, hrósaði hann henni fyrir þá ótrúlegu reisn sem hún sýndi við að taka þessum fréttum. Reisnin var henni afar dýrmæt, en þegar krabbameinið ágerðist og ástand hennar versnaði, missti hún hana smám saman. Móðir mín hafði lengi verið stuðningsmaður dánaraðstoðar og hefði valið hana sjálf, hefði hún haft þann kost. Andlát hennar og aðdragandinn að því var afar erfiður, bæði fyrir hana sjálfa og okkur sem fylgdum henni. Samfélagið getur sannarlega gert betur.

Frásögn 5: Að horfa á móður sína deyja úr ofþornun

Ég sat hjá móður minni í vikur á meðan hún dó hægt úr krabbameini. Hver dagur var markaður þjáningum og hún grátbað um að fá að fara. Við horfðum á hana deyja úr ofþornun, það tók sjö langa daga frá því hún drakk síðast. Enginn ætti nokkurn tímann að þurfa að deyja á þennan hátt.

Rétturinn til að deyja á eigin forsendum

Ofangreindar frásagnir varpa skýru ljósi á þær óbærilegu aðstæður og þjáningar sem gjarnan fylgja lífslokum, en mætti koma í veg fyrir með dánaraðstoð. Þær draga einnig fram djúpan sársauka aðstandenda, sem horfa hjálparlausir upp á þjáningar ástvina sinna, og undirstrika þörfina á að efla umræðuna um réttinn til að deyja á eigin forsendum og bjóða upp á mannúðlegri valkosti við lífslok.

Dánaraðstoð snýst um að gefa þeim sem standa frammi fyrir óhjákvæmilegum lífslokum val um að stjórna eigin lífslokum. Hún felur í sér virðingu fyrir vilja þeirra og þörfum og veitir aðstandendum frið og hugarró í þeirri vitneskju að ástvinur þeirra fékk að kveðja lífið á eigin forsendum.

Fyrir okkur Íslendinga væri það mikilvægt framfaraskref að lögleiða dánaraðstoð, eins og margar aðrar þjóðir hafa þegar gert.

Höfundur er formaður Lífsvirðingar, félags um dánaraðstoð, sem berst fyrir lögleiðingu dánaraðstoðar á Íslandi.