Íslenskt fyrirtæki brautryðjandi í baráttunni við fjölónæmar bakteríur

Talið er að um fimm milljónir manna látist á hverju ári vegna aukins þols baktería gagnvart stórum hópi sýklalyfja. Óttast er að heimsfaraldur brjótist út ef bakteríurnar verða ónæmar fyrir nánast öllum sýklalyfjum.

Guðmundur Hrafn Guðmundsson prófessor í frumulíffræði við Háskóla Íslands leiðir rannsóknir Akthelia sem eru langt komnar í að þróa efni eða lyf sem virkjar svo kallaða peptíða prótein í líkamanum sem gegna lykilhlutverki í ónæmiskerfi líkamans. Þegar bakteríurnar læra á sýklalyfin ná þær að bæla eðlileg viðbrögð peptíðanna sem annars myndu virkja varnir gegn þeim og valda þannig erfiðum sýkingum.

„Með því að meðhöndla með þessum efnum gátum við snúið þessari bælingu við.“

Þessi aðferð ykkar, gæti hún komið í staðinn fyrir sýklalyf eða unnið með þeim?

„Í ákveðnum tilfellum komið í staðinn en ég hugsa mest að vinna með þeim,“ segir Guðmundur Hrafn.

Fyrstu bakteríudrepandi peptíðin fundust á rannsóknarstofum Karolínska spítalans í Stokkhólmi. Guðmundur Hrafn tók síðan þátt í rannsóknum þar þegar fyrstu peptíðin fundust í þekju mannslíkamans árið 1981. Peptíðin eru á húðinni og við augu og nef og annarri þekju líkamans.

„Og við höfum séð það í ákveðnum dýralíkönum hvernig hægt er að nota okkar efni til að hindra að bakteríur fari yfir þekjuna og valdi sýkingum og dauða,“ segir Guðmundur Hrafn.

Egill Másson framkvæmdastjóri fyrirtækisins segir styrk Evrópusambandsins upp á sex milljónir evra, eða 900 milljónir íslenskra króna skipta miklu máli. Enda munaði minnstu að loka þyrfti rannsóknarstofunni vegna fjárskorts.

„Það sem styrkurinn gerir fyrir Aktheliu er að hann leyfir okkur að skoða ný tækifæri til notkunar á okkar efnum. Núna getum við ekki bara skoðað samhengið við ekki bakteríusýkingar heldur líka veirusýkingar, sveppasýkingar og bólgusjúkdóma,“ segir Egill.

Aktelía horfir nú sérstaklega til krabbameinssjúklinga sem verði fyrir mikilli ónæmisbælingu vegna lyfjameðferða. Og hér er ekki verið að tala um óræða framtíð því rannsóknir hefjast á mönnum árið 2025 og áætlað að efnin verði tilbúin árið 2030.

„Niðurstöður í dýramódelum eru mjög góðar. Þar tekst okkur að koma algerlega í veg fyrir að bakteríur leki úr meltingarvegi út í blóðið og út í líffærin,“ segir Egill.

Guðmundur Hrafn fer fyrir rannsókn Akthelia en hann og Eiríkur Steingrímsson prófessor við læknadeild stofnuðu fyrirtækið fyrir 20 árum í samstarfi við Háskóla Íslands. Að verkefninu, sem nefnist IN-ARMOR, koma níu háskólar og rannsóknastofnanir ásamt sjö fyrirtækjum í níu Evrópulöndum.