Segir rekstrarumhverfi einkarekinna fjölmiðla aldrei hafa verið fjandsamlegra

Auglýsingatekjur innlendra miðla árið 2018 voru ríflega fjórðungi lægri en þær voru árið 2007. Páll Magnússon, formaður allsherjar og menntamálanefndar Alþingis, segir rekstrarumhverfi einkarekna fjölmiðla á Íslandi aldrei hafa verið fjandsamlegra síðan ljósvakamiðlar voru gefnir frjálsir. Ekki verði lengur hægt að líta fram hjá fyrirferð Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði.

Sjá nánar: Fimm milljarðar í auglýsingakaup til Google, Facebook og erlendra miðla

Hagstofa Íslands birti í morgun tölulegar upplýsingar um tekjur innlendra fjölmiðla af auglýsingum fyrir árið 2018. Tölurnar varpa ljósi á áframhaldandi þróun niður á við þar sem auglýsingatekjur einkarekinna miðla dragast saman og fjármagn fer í auknum mæli úr landi og til vefmiðla í eigu erlendra stórfyrirtækja sem ekki borga virðisaukaskatt hér á landi.

Greiðslur fyrir birtingu auglýsinga námu í heild 13,4 milljörðum króna árið 2018, tveimur prósentum lægri upphæð en árið 2017, reiknað á föstu verðlagi.

Sama ár greiddu íslensk fyrirtæki og stofnanir erlendum vefmiðlum eins og Facebook og Google því sem nemur yfir sjötíu prósentum af heildarupphæðinni sem fór í auglýsingar á netinu.

Páll var spurður hvort honum fyndist forsvaranlegt að ríki og sveitarfélög skiptu við erlenda risa á markaði á borð við Facebook og Google.

„Það kemur mér á óvart að Hagstofan áætlar að yfir fimm milljarðar hafi farið í erlenda netmiðla. Við getum borið þetta saman við þessa rúmlega þrettán milljarða sem auglýst er fyrir á íslenskum miðlum. Ég hefði haldið að þessi tala væri ekki orðin svona há, að hún væri talsvert lægri en fimm milljarðar. En það setur þetta auðvitað í talsvert nýtt samhengi. Ég tel ekki forsvaranlegt að ríki og sveitarfélög séu að beina viðskiptum í miklu mæli til þessara miðla sem greiða hvorki skatta né skyldur hér á Íslandi.“

Tekjur innlendra miðla af birtingu auglýsinga árið 2018 voru sambærilegar við auglýsingatekjurnar árið 2004.

„Sem þýðir að öll aukningin – stækkun auglýsingakökunnar um fimm milljarðar á þessu árabili, hefur farið í erlenda netmiðla og þetta er mikið umhugsunarefni, ekki síst fyrir opinbera aðila sem eru að auglýsa á þessum vettvangi.“

Páll segir, aðspurður, að um mikla óheillaþróun sé að ræða.

„Sérstaklega fyrir einkarekna fjölmiðla á Íslandi sem trúlega hafa aldrei verið í fjandsamlegra rekstrarumhverfi en akkúrat núna, bara frá því ljósvakamiðlar voru gefnir frjálsir á Íslandi og einokunin afnumin. Þannig að ég held að þetta sýni fram á nauðsyn þess að ef á að breyta einhverju til betra og réttlátari vegar fyrir einkarekna fjölmiðla á Íslandi að þá verður einfaldlega að draga úr umfangi Ríkisútvarpsins á þeim vettvangi.“

„Þetta sýnir fram á að það sé orðið meira en tímabært að það verði hugað að þessu. Það kemur reyndar ekki fram í nýjum tölum Hagstofunnar, en ég geri ráð fyrir að hlutfallið hafi ekki breyst mjög mikið, að Ríkisútvarpið hirði um það bil tuttugu prósent af heildarauglýsingamagninu í íslenskum miðlum og kannski nærri því helminginn af auglýsingum í ljósvakamiðlum.“

Páll segir að ofan á annað sem geri stöðu einkarekinna fjölmiðla slæma sé ofboðsleg fyrirferð Ríkisúvarpsins á auglýsingamarkaði.

„Það verður ekki fram hjá því litið lengur. Ekki ef menn ætla að skapa einhvern eðlilegan rekstrargrundvöll fyrir einkarekna fjölmiðla.“

Menntamálaráðherra segist treysta á stuðning þingmanna

Í skriflegu svari við fyrirspurn fréttastofu segir Lilja Alfreðsdóttir, mennta-og menningarmálaráðherra, að hún hafi óskað eftir því við fjármála- og efnahagsráðuneytið að það athugi möguleika á skattlagningu kaupa á auglýsingum í erlendum netmiðlum.

Mikil umræða hafi verið, síðustu misseri, í alþjóðastofnunum og ríkjum innan Evrópska efnahagssvæðisins um skattlagningu á stafrænni þjónustu yfir landamæri.

„Þá er ljóst að ríki í Evrópu eru að athuga ýmsar leiðir í þessum efnum. Fjármála- og efnahagsráðuneytið hefur m.a. lagt áherslu á að kynna sér þær aðgerðir sem helst þykja koma til greina. Vegna þessarar þróunar er verið er að koma á stuðningskerfi til frambúðar, sem ég tel mjög brýnt til að tryggja lýðræðislega umræðu og ég treysti á þingmenn að leggjast á árarnar í þeirri vinnu,“ segir í svari Lilju.