America First – eða America Alone?

Frá Charles Lindbergh til Donalds Trump hefur hugmyndin um að Bandaríkin eigi að einangra sig frá umheiminum átt öfluga talsmenn. En saga síðustu aldar sýnir að alþjóðleg forysta getur þjónað bandarískum hagsmunum betur en einangrun.

Deilan er ekki ný

Einhver gætu haldið að Dónald Trump og Marko Rubiu séu í einhverju sögulegu samhengi miklir hugsuðir þegar kemur að kröfum Bandaríkjanna á hendur umheiminum. Því fer hins vegar fjarri að svo sé. Það eina sem telja verður nýlundu er yfirgengilegur dónaskapur og heimtufrekja Bandaríkjastjórnar auk skopparakringlubreytinga á afstöðu til heimsins.

Í heimildarmyndinni America First fjallar Fareed Zakaria um eina mikilvægustu spurningu samtímans: Geta Bandaríkin styrkt stöðu sína með því að draga úr alþjóðlegri ábyrgð sinni, veikja bandalög og setja eigin hagsmuni framar sameiginlegum reglum?

Deilan hefur fylgt bandarískum stjórnmálum í meira en öld. Hún snýst um grundvallarspurningu: Eiga Bandaríkin að forðast að flækjast í málefni annarra ríkja eða taka virkan þátt í að móta alþjóðakerfið?

Charles Lindbergh og America First

Á árunum fyrir inngöngu Bandaríkjanna í síðari heimsstyrjöldina varð flugkappinn Charles Lindbergh helsti talsmaður einangrunarstefnunnar. Lindbergh hafði öðlast heimsfrægð eftir sögulegt einflug sitt yfir Atlantshafið árið 1927. Þegar stríð braust út í Evrópu árið 1939 nýtti hann frægð sína til að berjast gegn því að Bandaríkin tækju þátt í átökunum.

Lindbergh varð áberandi talsmaður America First Committee, samtaka sem voru stofnuð árið 1940 og börðust gegn inngöngu Bandaríkjanna í stríðið. Þau söfnuðu miklum stuðningi. Röksemdir stuðningsmanna voru ekki allar ómálefnalegar: Bandaríkjamenn höfðu reynslu af mannfalli og kostnaði fyrri heimsstyrjaldarinnar og margir óttuðust að þeir yrðu enn á ný dregnir inn í evrópsk átök.

En hreyfingin hafði einnig dökka hlið. Í ræðu í Des Moines í september 1941 kenndi Lindbergh meðal annars gyðingum um að ýta undir stríðsátök og hélt fram gyðingahatursfullum samsæriskenningum um áhrif þeirra á fjölmiðla og stjórnvöld. Ekki voru þó allir einangrunarsinnar fylgjendur slíkra hugmynda; hreyfingin sameinaði ólíka hópa sem vildu halda Bandaríkjunum utan stríðsins.

Þegar Japan réðst á Pearl Harbor í desember 1941 og Bandaríkin gengu inn í stríðið missti America First Committee tilgang sinn og var leyst upp.

Roosevelt: Öryggi krefst alþjóðlegrar ábyrgðar

Andstæðingur einangrunarstefnunnar var Franklin D. Roosevelt forseti. Hann taldi að öryggi Bandaríkjanna yrði ekki tryggt með því einu að halda sig utan átaka. Sigur Þýskalands nasista í Evrópu gæti skapað hættulegt valdajafnvægi, jafnvel þótt Bandaríkin tækju ekki beinan þátt í stríðinu.

Roosevelt beitti sér því fyrir auknum stuðningi við Breta og önnur ríki sem börðust gegn öxulveldunum. Lán- og leigulögin frá 1941 gerðu Bandaríkjunum kleift að senda bandamönnum hergögn og annan nauðsynlegan búnað án þess að ganga sjálf inn í stríðið.

Ágreiningurinn snerist því ekki einfaldlega um friðarsinna og stríðsæsingamenn. Hann snerist um tvær hugmyndir um öryggi: hvort Bandaríkin væru öruggust með því að forðast alþjóðlegar skuldbindingar eða með því að koma í veg fyrir að fjandsamlegt stórveldi næði yfirburðum.

Eftir stríðið: Samstarf þvert á flokka

Eftir síðari heimsstyrjöldina tóku Bandaríkin forystu við uppbyggingu alþjóðakerfis sem átti að styðja frið, viðskipti og sameiginlegt öryggi. Undir stjórn Harrys Trumans forseta studdu þau endurreisn Evrópu með Marshall-aðstoðinni og tóku þátt í stofnun NATO árið 1949.

George Marshall utanríkisráðherra Bandaríkjanna taldi að efnahagsleg endurreisn Evrópu væri einnig í þágu Bandaríkjanna. Stöðug og efnahagslega öflug Evrópa væri forsenda friðar og heilbrigðs alþjóðahagkerfis.

Öldungadeildarþingmaðurinn Arthur Vandenberg, repúblikani sem hafði áður verið tortrygginn gagnvart alþjóðlegum skuldbindingum, varð síðar mikilvægur stuðningsmaður NATO og tvíflokka samstöðu í utanríkismálum. Það sýnir að alþjóðasamstarf varð ekki aðeins stefna eins forseta eða eins flokks, heldur breiðari niðurstaða um hagsmuni Bandaríkjanna eftir stríðið.

Bandaríkin urðu leiðandi stórveldi ekki þrátt fyrir alþjóðlegar skuldbindingar sínar, heldur að verulegu leyti vegna þeirra.

Trump endurvekur gömlu deiluna

Þegar Donald Trump notar slagorðið America First endurómar hann eldri hefð í bandarískum stjórnmálum. Hann gagnrýnir bandalög, krefst þess að önnur ríki greiði meira fyrir eigin varnir og vill endurskoða viðskiptasamninga sem hann telur Bandaríkjunum óhagstæða.

Sum þessara sjónarmiða eiga rétt á sér. Evrópuríki þurfa að taka meiri ábyrgð á eigin öryggi og Bandaríkin eiga rétt á að endurmeta samninga sína. En það er grundvallarmunur á því að endurskoða samstarf og því að grafa undan traustinu sem það byggist á.

Bandamenn eru ekki aðeins ríki sem Bandaríkin verja. Þeir eru einnig samstarfsaðilar í viðskiptum, tækni, rannsóknum og öryggismálum. Ef þeir fara að efast um áreiðanleika Bandaríkjanna geta þeir leitað nýrra samstarfsaðila og byggt upp eigin getu. Bandaríkin gætu þá náð skammtímaávinningi en tapað áhrifum til lengri tíma.

Kína gæti orðið sigurvegarinn

Þegar Bandaríkin veikja tengsl sín við bandamenn skapast svigrúm fyrir önnur stórveldi til að auka áhrif sín. Kína þarf ekki að sannfæra önnur ríki um að kínverskt stjórnarfar sé betra en það bandaríska; það getur einfaldlega nýtt sér þá stöðu að Bandaríkin virðast óútreiknanlegri en áður.

Þetta er ein helsta þversögnin í stefnu America First: aðgerðir sem eiga að tryggja yfirburði Bandaríkjanna geta auðveldað helstu keppinautum þeirra að takmarka þá.

Tollar og verndarstefna geta veitt tilteknum atvinnugreinum tímabundna vernd en kostnaðurinn getur færst yfir á bandarísk fyrirtæki og neytendur og gagnráðstafanir annarra ríkja geta aukið kostnað og dregið úr viðskiptum og fjárfestingu. Því þarf að meta hvort stefnan bæti raunverulega stöðu bandarískra borgara til lengri tíma.

Hvað þýðir þetta fyrir Ísland?

Þessi þróun skiptir einnig máli fyrir Ísland. Ísland er herlaust ríki og byggir öryggi sitt að verulegu leyti á NATO og samstarfi við Bandaríkin og önnur bandalagsríki. Áreiðanleiki þess samstarfs er því grundvallarhagsmunamál.

Smáríki hafa almennt mikið að vinna í alþjóðakerfi þar sem reglur og samningar skipta máli. Í heimi þar sem sterkustu ríkin beita efnahagslegum og hernaðarlegum yfirburðum sínum án nægilegs tillits til sameiginlegra reglna standa smáríki verr að vígi.

Þetta er ekki röksemd fyrir því að Ísland eigi að styðja gagnrýnislaust allar ákvarðanir Bandaríkjanna. Þvert á móti ættum við að leggja áherslu á öflugt samstarf við Evrópu, virðingu fyrir alþjóðalögum og traust varnarsamstarf.

America First eða America Alone?

Sagan frá Lindbergh til Roosevelts og Trumans sýnir að deilan snýst ekki einfaldlega um hvort Bandaríkin eigi að setja eigin hagsmuni í fyrsta sæti. Hún snýst um hvernig þeir hagsmunir eru skilgreindir.

Bandaríkin hafa notið góðs af alþjóðakerfi sem þau áttu sjálf stóran þátt í að byggja upp. Það þýðir ekki að þau eigi að bera allan kostnað af samstarfi eða sætta sig við óhagstæða samninga. En skammtímaávinningur af þrýstingi á bandamenn getur reynst dýrkeyptur ef hann grefur undan trausti og samstarfi til lengri tíma.

„America First“ getur verið skiljanlegt pólitískt markmið. En ef það þýðir að Bandaríkin þurfi sífellt að vinna á kostnað bandamanna sinna getur niðurstaðan orðið „America Alone“.

Bandaríkin geta áfram verið eitt öflugasta ríki heims en samt orðið áhrifaminna stórveldi. Ekki endilega vegna þess að keppinautarnir hafi orðið sterkari, heldur vegna þess að Bandaríkin hafa sjálf gert öðrum auðveldara að komast undan áhrifum þeirra.

Höfundur er verkfræðingur á eftirlaunum.