Börn eiga ekki að bera á­byrgð á vanda­málum full­orðinna

Sum börn þurfa að verða fullorðin áður en þau fá tækifæri til að vera börn.

Þau læra snemma að lesa í svipbrigði foreldra sinna, finna fyrir spennu á heimilinu og átta sig á því hvenær best sé að hafa hljótt um sig.

Þau vita kannski aldrei hvernig kvöldið verður þegar þau koma heim úr skólanum. Hvort mamma eða pabbi verði í góðu skapi, hvort rifrildi brjótist út eða hvort þau þurfi enn einu sinni að reyna að halda friðinn.

Sum börn taka að sér ábyrgð sem þau ættu aldrei að þurfa að bera.

Þau hugga foreldra sína, passa yngri systkini, sjá um heimilið eða reyna að koma í veg fyrir að aðstæður fari úr böndunum.

Og stundum fær þessi hegðun jafnvel hrós.

„Hún er svo þroskuð miðað við aldur.“

„Hann er svo duglegur að hjálpa til heima.“

En hvað ef þessi svokallaði þroski er ekki merki um að barninu líði vel, heldur afleiðing þess að það hefur þurft að taka of mikla ábyrgð of snemma?

Það er mikilvægt að gera greinarmun á eðlilegri þátttöku barna í heimilishaldi og því þegar barn ber langvarandi ábyrgð á tilfinningalegri líðan eða velferð fullorðinna.

Börn eiga að fá að hjálpa til, læra ábyrgð og taka þátt í fjölskyldulífinu. En þau eiga ekki að þurfa að vera stuðningsaðilar foreldra sinna, leysa úr ágreiningi fullorðinna eða bera ábyrgð á því að heimilið sé öruggt.

Barn á ekki að þurfa að fórna eigin barnæsku til að halda fjölskyldunni saman.

Þegar barn elst upp við áfengisvanda, ofbeldi, alvarleg veikindi eða langvarandi óöryggi getur það lært að setja þarfir annarra framar sínum eigin.

Það getur orðið einstaklega næmt á líðan annarra, átt erfitt með að setja mörk og upplifað mikla ábyrgð á því að öllum í kringum það líði vel.

Þetta á þó ekki við um öll börn sem alast upp við erfiðar aðstæður. Börn bregðast ólíkt við og stuðningur, örugg tengsl og jákvæð reynsla geta skipt sköpum.

En við þurfum að vera vakandi fyrir þeim börnum sem virðast alltaf vera sterk, sjálfstæð og ábyrg.

Stundum eru það einmitt börnin sem enginn hefur spurt hvernig þeim líður.

Við þurfum að hætta að gera ráð fyrir að barn sem kvartar ekki sé barn sem þurfi ekki á aðstoð að halda.

Við þurfum að muna að börn eiga rétt á öryggi, umhyggju, leik og því að fá að þroskast á eigin forsendum.

Börn eiga að fá að vera börn. Þau eiga ekki að þurfa að vera fullorðna fólkið á heimilinu.

Höfundur er uppeldis og menntunarráðgjafi og meistaranemi í félagsráðgjöf við HÍ.