Starfs­fólkið stóð vaktina en stjórn­völd stóðu ekki við sitt

Um síðustu helgi fjallaði fréttastofa RÚV um þær miklu breytingar sem verða á fyrirkomulagi eftirlits með hollustuháttum, mengunarvörnum og matvælum um komandi áramót. Frá 1. janúar 2027 flytjast verkefni sem sveitarfélög hafa sinnt í áratugi yfir til ríkisins. Eftirlit með hollustuháttum og mengunarvörnum færist til Umhverfis- og orkustofnunar en matvælaeftirlit til nýrrar Stofnunar atvinnuveganna.

Þegar ráðherrar málaflokkanna boðuðu til sameiginlegs blaðamannafundar fyrir rúmu ári og kynntu fyrirhugaðar breytingar var lagt upp með að einfalda stjórnsýsluna, auka skilvirkni og tryggja öflugra eftirlit. Fögur voru fyrirheitin, en raunveruleikinn sem blasir við í dag er annar.

Vandræðagangur frá fyrsta degi

Frá fyrsta degi hefur ferlið einkennst af vandræðagangi og skorti á verkstjórn. Verkefnisstjóri var kominn og farinn fyrir síðustu jól. Um svipað leyti var tilkynnt að samhliða yfirfærslu verkefnanna yrðu Matvælastofnun, Fiskistofa og Verðlagsstofa skiptaverðs sameinaðar. Það eitt og sér er gríðarlega umfangsmikið verkefni og ljóst að tímaramminn var alltof þröngur. Á sama tíma hóf Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið vinnu við að öðlast yfirsýn og kortleggja núverandi kerfi – kerfi sem þetta sama ráðuneyti hafði tekið ákvörðun um að umbylta rúmum þremur mánuðum áður.

Þarna var flestum ljóst – nema ef til vill forsvarsmönnum ráðuneytanna tveggja og forstjórum stofnananna sem falið hafði verið að leiða verkefnið – að stefnt væri út í móa. Verkefnið var of umfangsmikið, illa skilgreint, tíminn of skammur og skrefin sem átti að stíga of stór. Hestinum hafði einfaldlega verið stillt upp fyrir aftan vagninn.

Þann 19. júní síðastliðinn samþykkti Alþingi lagabreytingarnar. Að teknu tilliti til allra þeirra athugasemda við áformin og annarra upplýsinga sem þá lágu fyrir er freistandi að álykta sem svo að tilhugsunin um langþráð sumarfrí hafi haft meira vægi hjá þingheimi en aukin skilvirkni og einföldun eftirlits.

Fögur fyrirheit breytast í innantóm loforð

Við samþykkt frumvarpsins voru starfsfólki heilbrigðiseftirlitanna gefin skýr fyrirheit um að óvissu yrði eytt án tafar, með loforðum um störf hjá ríkinu. Innan fjögurra vikna átti að liggja fyrir hversu mörg störf yrðu í boði hjá ríkisstofnununum tveimur og hvar þau yrðu staðsett. Sérstaklega var tekið fram að ráðningarbréf yrðu komin í hendur starfsmanna áður en sveitarfélögin þyrftu að senda út uppsagnarbréf.

Í dag eru þessi fyrirheit orðin að innantómum loforðum. Starfsfólk fær uppsagnarbréf fyrir mánaðamót án þess að hafa fengið tilboð um starf hjá ríkinu eða skýr svör um framtíð sína.

Til að kóróna óvissuna bárust nýlega fréttir um enn frekari tafir á upplýsingum um störf hjá Stofnun atvinnuveganna. Ástæðan ku vera breytt tímalína við ráðningu forstjóra. Á meðan bíður starfsfólk enn í lausu lofti.

Kornið sem fyllir mælinn

Rétt er að benda á að allan þennan tíma hefur starfsfólk heilbrigðiseftirlitanna haldið ótrautt áfram að sinna lögbundnum verkefnum sínum af mikilli fagmennsku. Heilbrigðisfulltrúar hafa sinnt eftirliti og tengdum verkefnum af fyllstu samviskusemi – þrátt fyrir að búa mánuðum saman við gríðarlega óvissu um eigið starfsöryggi og framtíð. Ætlast hefur verið til þess að þetta fagfólk sýni ábyrgð, stöðugleika og þolinmæði. Sömu sjálfsögðu kröfu verður að gera til þeirra sem bera ábyrgð á breytingaferlinu af hálfu stjórnvalda.

Yfirlýst markmið var að eyða óvissu sem fyrst. Í stað þess hefur óvissan vaxið með hverjum degi og vex enn. Þegar uppsagnarbréfin berast í vikulok eða í byrjun þeirrar næstu er viðbúið að það verði kornið sem fyllir mælinn og reynslumikið fagfólk gefist upp á óvissunni og rói á ný mið.

Hætti, fari og verði ekki með í svona asnalegu leikriti.

Höfundur er framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra og hefur starfað sem heilbrigðisfulltrúi síðan árið 2004