Tækni- og hug­verka­iðnaðar eykur stöðug­leika hag­kerfisins

Ný greining Samtaka iðnaðarins (SI) sýnir að hraður vöxtur í tækni- og hugverkaiðnaði hefur ekki aðeins skapað mikil útflutningsverðmæti heldur jafnframt stuðlað að auknum stöðugleika í íslensku efnahagslífi. Greinin er orðin ein af fjórum meginstoðum útflutnings á Íslandi og stóð árið 2025 undir nær fimmtungi útflutningstekna þjóðarbúsins. Ávinningurinn nær því langt út fyrir fyrirtækin sjálf: sterkari tækni- og hugverkaiðnaður eflir undirstöður hagkerfisins og skapar forsendur fyrir betri lífskjörum landsmanna.

Útflutningstekjur tækni- og hugverkaiðnaðar hafa ríflega áttfaldast frá árinu 2008, eða farið úr 46 milljörðum króna í 369 milljarða árið 2025. Á sama tíma hefur hlutdeild greinarinnar í útflutningstekjum þjóðarbúsins aukist úr 7% í nær 19%. Verðmætasköpun greinarinnar til landsframleiðslu nam ríflega 440 milljörðum króna árið 2025 og þar störfuðu þá um 18 þúsund manns.

Það sem greinir tækni- og hugverkaiðnað sérstaklega frá öðrum útflutningsstoðum er stöðugleiki. Greining SI sýnir að þetta hefur verið stöðugasta útflutningsstoð Íslands síðustu ár og að vöxtur hennar hefur dregið úr sveiflum í heildarútflutningi þjóðarbúsins um allt að 16% frá árinu 2008. Atvinnugreinin hefur þannig orðið mikilvægt mótvægi við sveiflur annars staðar í hagkerfinu og styrkt viðnámsþrótt þess gagnvart ytri áföllum.

Þessi verðmætasköpun skilar sér jafnframt með beinum hætti til samfélagsins. Vítt skattspor tækni- og hugverkaiðnaðar nam 186 milljörðum króna árið 2024 og jókst frá fyrra ári. Stærstur hluti þrönga skattsporsins byggir á launatengdum gjöldum, einkum tekjuskatti og útsvari launþega, enda byggir greinin fyrst og fremst á sérhæfðum mannauði, mikilli framleiðni og vel launuðum störfum. Tekjurnar renna þannig í sameiginlega sjóði og styrkja fjármögnun þeirrar þjónustu og innviða sem samfélagið allt reiðir sig á.

Áframhaldandi vöxtur er ekki sjálfgefinn

Til að þessi ávinningur fyrir samfélagið haldi áfram að aukast þarf að tryggja að tækni- og hugverkafyrirtæki kjósi að byggja upp starfsemi sína hér á landi. SI hafa unnið markvisst að því að styðja við stjórnvöld til þess að bæta starfsskilyrði fyrirtækjanna, ryðja heimatilbúnum hindrunum úr vegi og tryggja að Ísland geti keppt við önnur lönd á sviði fjárfestinga, að sækja sérfræðinga og tryggja fjárfestingu hér á landi í rannsóknum og þróun, sem er undirstaða tækni- og hugverkaiðnaðar.

Skattahvatar vegna rannsókna og þróunar hafa þar skipt miklu máli. Þeir hafa reynst öflugt tæki til að hvetja til fjárfestinga í rannsóknum, þróun og nýsköpun og átt mikilvægan þátt í uppbyggingu greinarinnar. Kerfið byggir á því að fyrirtækin sjálf taki ákvörðun um fjárfestingu í verkefnum sem eru líkleg til að skapa verðmæti og hið opinbera veiti stuðning með skattahvötum.

Samkeppnin um slík verkefni er alþjóðleg. Fyrirtæki geta valið hvar þau byggja upp rannsóknar- og þróunarstarfsemi, ráða sérfræðinga og ráðast í nýjar fjárfestingar. Því þarf íslenskt starfsumhverfi að vera samkeppnishæft, fyrirsjáanlegt og að minnsta kosti jafn hvetjandi og í þeim ríkjum sem Ísland ber sig helst saman við. Þar skipta öflugir og fyrirsjáanlegir skattahvatar og nægt framboð sérhæfðs mannauðs lykilmáli. Efla þarf menntun í tækni- og vísindagreinum og greiða fyrir aðgengi fyrirtækja að erlendum sérfræðingum.

Tækni- og hugverkaiðnaður hefur alla burði til að verða verðmætasta útflutningsstoð Íslands fyrir lok þessa áratugar ef rétt er á málum haldið. Það er ekki aðeins tækifæri fyrir fyrirtækin í greininni heldur fyrir þjóðarbúið allt. Aukinn útflutningur sem byggir á hárri framleiðni og þar með fjölgun verðmætra starfa skapa sterkari tekjustofna fyrir ríkið, meiri efnahagslegan stöðugleika og betri lífskjör til framtíðar.

Vöxtur tækni- og hugverkaiðnaðar er því ekki hagsmunamál einnar atvinnugreinar. Hann er sameiginlegt hagsmunamál þjóðarinnar allrar. Með því að tryggja áframhaldandi skilyrði til vaxtar styrkjum við undirstöður hagkerfisins og getu samfélagsins til varðveita góð lífskjör. Ávinningurinn er okkar allra.

Erla Tinna er viðskiptastjóri tækni- og hugverkaiðnaðar hjá Samtökum iðnaðarins og Ingólfur er aðalhagfræðingur Samtaka iðnaðarins.