Sam­keppnis­hæfni Ís­lands

Í umræðu um væntanlega þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið hefur eitt og annað borið á góma. Að mörgu leyti má fagna þeirri umræðu sem við, sem samfélag, höfum átt. Það jákvæða við þessa miklu umræðu er að við höfum fengið tækifæri til að skoða samfélagið á breiðum grunni, hvar við stöndum og hvert við viljum, og ættum, að stefna.

Samkeppni við önnur ríki

Samanburður við önnur ríki er alltaf snúin spurning. Hún krefst þess að við skilgreinum fyrst hvað við viljum meta, hvað það er í huga okkar sem er mikilvægast að samfélag búi yfir. Ein manneskja kann að vilja bara horfa á menntakerfið, önnur heilbrigðiskerfið og sú þriðja kann að líta helst til möguleikans á að eiga, reka og starfrækja fyrirtæki.

Þrátt fyrir þetta og þótt það kunni að hljóma kuldalega, þá er það engu að síður staðreynd að fjöldi fólks veltir því fyrir sér, á degi hverjum, hvar það býr sér til framtíð. Það er líka staðreynd að þau sem ráðast í atvinnurekstur velja sér hvar þau gera það. Ísland er í samkeppni við önnur ríki um þetta fólk og fjárfestingar þess.

Umhverfi fyrirtækja á Íslandi

Í lok júní birtu tveir sérfræðingar Viðskiptaráðs grein í Viðskiptablaðinu, „Á gulu spjaldi“. Tilefni greinarinnar var samkeppnishæfnikönnun IMD-háskólans í Sviss. Á þessum lista féll Ísland um sjö sæti milli ára, og er númer 22 af 70 ríkjum sem til skoðunar voru. Svo það sé sagt, þá voru fjöldamörg atriði sem við kjörnir fulltrúar eigum að taka alvarlega, alveg óháð öllum þjóðaratkvæðagreiðslum. Mikilvægt er að búa til launaumhverfi sem tekur mið af framleiðni. Ekki síður er mikilvægt að halda áfram á þeirri braut að gera opinbera stjórnsýslu skilvirkari og fækka hindrunum.

Það sem vakti helst athygli mína er hvað skortur á erlendri fjárfestingu dregur Ísland mikið niður, en þegar sá þáttur er mældur lendir Ísland í 58. sæti. Þar leikur íslenska krónan ákveðna rullu enda eru erlendir fjárfestar ólíklegri til að vilja stíga inn í lítið og óþekkt gjaldmiðlaumhverfi og taka þar með áhættu til viðbótar við þá áhættu sem felst í fjárfestingunni sjálfri.

Einnig vekur það athygli að þróun gengis er meðal atriða sem metin er til minni samkeppnishæfni Íslands, miðað við fyrri ár. Þar er ekki verið að horfa til hvort að gengið sé hærra eða lægra, eingöngu til þess að það er óstöðugt.

Samkeppnishæfni gjaldmiðils

Gjaldmiðlar eru í samkeppni við hvorn annan. Ef meiri verslun verður með gjaldmiðil, eykst gildi hans gagnvart öðrum gjaldmiðlum, og öfugt ef verslun minnkar.

Íslenska krónan er lítill gjaldmiðill á heimsvísu og staða hennar gagnvart stærri myntum getur því sveiflast mikið á milli ára. Það sést vel á gengisstöðugleika krónunnar í úttekt IMD-háskólans: í fyrra mældist hún stöðugri en evran og Ísland var þá ofar öllum evruríkjum í þeim samanburði, en í ár er staðan þveröfug. Punkturinn er ekki að krónan sé alltaf lakari en evran, heldur að staða okkar í þessum samanburði geti sveiflast svona mikið á einu ári, af þeim sökum að við höldum úti sjálfstæðum og litlum gjaldmiðli. Sú óvissa er einfaldlega ekki til staðar innan evrusvæðisins sjálfs, enda nota aðildarríkin þar einn og sama gjaldmiðilinn. Fyrir útflutningsgreinar og fyrirtæki í alþjóðlegum viðskiptum þýðir þessi óvissa að þau þurfa að verja sig sérstaklega fyrir gengissveiflum og geta síður treyst verðlagningu sinni en samkeppnisaðilar á stærri myntsvæðum.

Staðreyndin er sú að krónan dregur úr samkeppnishæfni Íslands. Þess utan myndi aðild að ESB fela í sér að Ísland gengi í tollabandalag með okkar stærstu viðskiptaþjóðum. Aðild að tollabandalaginu myndi fela í sér að umsýsla með innflutningi minnkar og þar af leiðandi kostnaður sömuleiðis. Ekki er síður mikilvægt að tollsýsla með útflutningi minnkar að sama skapi og kostnaður þar með.

Í umræðunni í sumar hefur oft verið minnst á nýsköpun og þróun. Þegar við hugsum með okkur hvaða þættir eru mikilvægastir fyrir ung sprotafyrirtæki eru tveir þættir hvað mikilvægastir. Aðgangur að þolinmóðu og sem ódýrustu fjármagni og aðgangur að mörkuðum með sem minnstum tilkostnaði. Það er hafið yfir vafa að hvoru tveggja eykst stórum með upptöku evru, fjármögnunarkostnaður minnkar og aðgangur að mörkuðum batnar.

Þetta eru að mínu mati með verulegustu kostunum sem myndu fylgja aðild Íslands að Evrópusambandinu og upptöku evru. Til þess þó að geta almennilega vegið og metið alla kosti og galla aðildar þurfum við að hafa alla myndina, sem við höfum ekki í dag. Hún fæst eingöngu með því að klára aðildarsamning, og svo það megi verða þurfum við að segja JÁ á laugardaginn kemur.

Höfundur er þingmaður Viðreisnar í Norðausturkjördæmi.