„Þetta er ekki sak­laus könnunar­leiðangur“

Hilmar Veigar Pétursson, forstjóri Fenris Creations, áður CCP, óttast að allt of mikill tími, athygli og fjárráð fari í aðildarviðræður við Evrópusambandið næstu árin fari svo að þjóðin segi já á laugardaginn.

Hann óttast að Evrópusambandið fari í fyrsta sæti og önnur verkefni, brýnni að hans mati, rati í annað sæti og fái minni athygli. Þetta er meðal þess sem Hilmar nefndi í pallborði Vísis fyrr í dag en sem dæmi um mál sem hann vill frekar að verði lögð áhersla á er að hugverka- og tækniðnaður verði stærsta útflutningsgrein Íslands.

„Þetta þarf alla okkar athygli,“ sagði Hilmar í pallborðinu sem var það þriðja á Vísi í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar á laugardag. Þar mættu þau Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra og Jónas Hagan Guðmundsson, fjárfestir og einn stofnenda Já, til að sjá sem fulltrúar Já-ara en Guðrún Hafsteinsdóttir formaður Sjálfstæðisflokksins og Hilmar Veigar Pétursson, forstjóri Fenris Creations, áður CCP, mættu fyrir hönd Nei-ara.

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra sagðist geta tekið undir með mörgu sem Hilmar sagði og að fókusinn hjá ríkisstjórninni hefði verið á þessum málum og yrði það áfram. Staðreyndin væri samt sú að hún og ríkisstjórnin hefðu verið kosin til ákveðinna verkefna og að Samfylkingin hefði alltaf verið með á sinni stefnuskrá að sjá samning.

„Þetta snerist alltaf um tímasetningar,“ sagði Kristrún og að hún beri ábyrgð á því, þegar aðstæður og tækifæri breytast, að málið sé skoðað.

Alltaf tekið á um alþjóðamálin

Hún segir ávallt hafa verið tekist á um alþjóðamál og skuldbindingar Íslendinga. Sem dæmi hafi verið barist gegn inngöngu Íslendinga í NATO og þegar EES-samningurinn var tekinn upp á Íslandi. Þjóðin hafi ekki verið spurð og aðilar sem hafi verið á móti því séu fylgjandi þessu í dag.

Kristrún sagði rétt hjá Hilmari að þetta væri strembið og þessu fylgdi vinna en sagði allt sem hefði skilað umbótum, framförum, kerfisbreytingum og einhverju nýju hafa tekið tíma.

„Það væri rangt að láta eins og þetta skipti engu máli,“ sagði hún og ítrekaði að ferlið væri allt annað fyrir Ísland en önnur ríki því Ísland er þegar aðili að EES. Hún segir að með þessu væri Ísland að bæta við sig möguleika á að ganga inn í tollabandalag og myntsamstarf sem gæti hjálpað þegar kemur að trausti á gengisstöðugleika, vinnumarkaði og vexti nýsköpunarfyrirtækja.

Kristrún sagði það hættulega hugsun að telja að hægt sé að velja hvað við innleiðum af EES-samningi og hvað ekki. Það grafi undan samstarfinu að innleiða ekki allt sem samstarfinu fylgir. Hún segir Ísland í dag eiga í góðu samstarfi við Noreg innan EES en ákveði Noregur að sækja um í Evrópusambandið muni flosna upp úr samningnum og þá standi Ísland illa verðum við utan sambandsins.

Margoft útskýrt ummæli frá 2014

Guðrún Hafsteinsdóttir formaður Sjálfstæðisflokksins sagði Kristrúnu gera sér upp skoðanir í beinni útsendingu. Hún hafi aldrei verið hlynnt vegferð Jóhönnu Sigurðardóttur á sínum tíma heldur hafi hún verið á þeim tíma nýkjörinn formaður Samtaka iðnaðarins og að henni hafi þótt rétt á þeim tíma að ljúka viðræðunum því þær hafi verið hafnar.

„Ég hef margoft útskýrt þau ummæli mín sem ég sagði 2014,“ sagði Guðrún og að já-sinnar væru stöðugt að draga þessi ummæli fram.

„Einhver tólf ára gömul ummæli mín, og ég á einhvern veginn að svara fyrir þau á meðan Kristrún getur ekki svarað fyrir tólf mánaða gömul ummæli sín,“ sagði Guðrún.

Hún segist aldrei hafa verið á móti þjóðaratkvæðagreiðslunni heldur treysti hún þjóðinni. Hún gagnrýndi Kristrúnu fyrir að tala niður EES-samninginn og tal Kristrúnar um tækifæri. Hún spurði hvað hefði breyst frá því að ríkisstjórnin tók við sem gerði það að verkum að þessi atkvæðagreiðsla þyrfti að fara fram á þessum tíma.

Guðrún sagði það „tækifærismennsku“ af hálfu ríkisstjórnarinnar að nýta átök Dana, Grænlands og annarra til að koma af ótta hjá íslensku þjóðinni og tala niður EES-samninginn.

Skítalykt af pakkanum

Kristrún sagði að sama hvernig færi á laugardag þá liði henni eins og EES-samningurinn hefði fengið byr undir báða vængi og hún væri þakklát fyrir að þingmenn muni allir standa með henni að því að verja EES-samninginn.

Hilmar ítrekaði að því loknu afstöðu sína og sagði ekkert í Evrópusambandinu hjálpa Íslandi.

„Það þarf ekkert að kíkja í pakkann, það er skítalykt af þessu máli,“ sagði hann og að stjórnvöld ættu frekar að einbeita sér að því plani sem þau þegar hafa sett.

Jónas Hagan sagði þetta ekki gott orðbragð og að krónuumhverfið skipti hann miklu máli. Hann sé úr tæknigeiranum eins og Hilmar og að það sé staðreynd að það sé erfiðara að fá fjármagn í tæknigeira á Íslandi þegar þar er íslenska krónan.

Hvað varðar samningsmarkmiðin segir Kristrún að það sé búið að leggja stóru línurnar og það sé alveg skýrt að ef það eigi að fara í þessa vegferð þá verði þau „brjálæðislega vel undirbúin“ og ætli að taka alla þjóðina með. Kristrún sagði atkvæðagreiðsluna snúast um það hvort það eigi að fara í nákvæmisvinnuna sem fylgir samningaviðræðum. Allir sem hafi verið í samningaviðræðum viti að fyrst sé byrjað á breiðum grunni og svo farið í smáatriðin.

Ævarandi áskorun sama hvað

Kristrún sagði að það erfiðasta við samningaviðræðurnar, komi til þeirra, verði samtal og samningur um eignarhald á auðlindum. Hún viti ekki hver lausnin verði núna en aðalatriðið sé að fiskurinn verði hér, rentan og vinnslan. Það verði ævarandi áskorun sama hvort Ísland verði í Evrópusambandinu eða ekki.

Jónas Hagan talaði mikið um verðtryggða krónu og að hann sæi enga leið betri til að takast á við efnahagsmál en að taka upp evru og það væri ekki hægt nema að ganga í myntsambandið. Hann sagði Íslendinga í Evrópu og hann sæi ekki hvers vegna við ættum ekki að ganga til samninga við „vini okkar“ í Evrópu.

„Málið er að þetta er ekki saklaus könnunarleiðangur,“ sagði Guðrún og að hér væri verið að biðja þjóðina um pólitískt umboð til að hefja viðræður við ESB frá því sem var horfið árið 2009. Markmiðið sé skýrt, að ganga í sambandið, en að skoðanakannanir hafi sýnt að meirihluti landsmanna vilji það ekki.

„Nú er Kristrún búin að bjóða okkur í bíltúr, við vitum ekki hvert og við vitum ekki hversu langan við verðum í þeim bíltúr,“ sagði Guðrún og að það væri lágmark að ríkisstjórnin segði þjóðinni hvar „rauðar línur“ hennar liggja.

Atvinnulífið í vanda

Kristrún sagðist treysta sér til að vera í tveimur vegferðum á sama tíma. Á sama tíma stjórni manneskja í hennar stöðu því ekki alltaf sjálf hvar athygli hennar sér. Til dæmis hafi henni aldrei dottið í hug að hún myndi þurfa að verja svona miklum tíma erlendis. Hún sagði ekki hægt að vera barnaleg í þessu tilliti og hún geti ekki verið þannig leiðtogi að hún hviki ekki frá plani sem hún hafi verið búin að setja sér þegar þau séu augljóst að aðstæður séu aðrar alþjóðlega en þær voru þegar planið var sett upp.

Guðrún sagði það ofar sínum skilningi af hverju Íslendingar ættu að fara til Evrópu til að semja um ákvörðunarvald á auðlindum sem við stýrumn nú þegar. Það sé staðreynd að verði af þessu þurfi Íslendingar að taka upp löggjöf Evrópusambandsins og það sé staðreynd að ekkert ríki hafi fengið undanþágu frá sjávarútvegsstefnu sambandsins.

Guðrún sagði vandamál í íslensku atvinnulífi og að þau væru að „ströggla“. Ríkisstjórnin ætti frekar að einbeita sér að því. Hún sagði fyrirtæki kvarta undan samkeppnishæfni og að það væri kostnaðarsamt verkefni.

Jónasi segist leiðast umræða um erfitt regluverk í Evrópusambandinu. Sjálfur hafi hann búið í átta löndum í Evrópu og stofnað fyrirtæki í sextán þeirra og að regluverk hafi aldrei verið honum til trafala. Það sé alltaf verið að tala um hvað Ísland eigi að gefa frá sér við inngöngu og minna talað um hvað Ísland geti fengið, sem sé að losna við verðtryggða krónu.

Kristrún segir að þó svo að þjóðin myndi segja já á laugardag vakni enginn í öðru landi á sunnudaginn. Þetta sé langt ferli og mikil vinna en að á laugardaginn eigi að greiða atkvæði um það hvort Íslendingar vilji stíga skrefið að því að vita meira og Íslendingar hafi alltaf grætt á því.

Já kannski kona

Spurð um samninganefndina, verði niðurstaðan já á laugardag, segir Kristrún að skipað verði stórt teymi. Það verði einhver framlína og það skipti máli að þessir aðilar komi úr mismunandi lögum samfélagsins svo hún geti skapað traust.

„Ég er skeptísk, ég hef sagt að ég er já kannski kona,“ segir Kristrún og að hún myndi aldrei segja já blindandi við‘ einhverju nema að vita meira. Íslendingar séu skeptískir en í nefndinni verði „grjótharðir samningamenn“ og það skipti miklu máli að það náist sátt um málið.

„Þetta verður vinna, en þetta verður þess virði ef þjóðin segir já.“

Spurð um hvað gerist segi þjóðin nei segir Guðrún á hreinu að þjóðin sé ekki að fara í þessar aðildarviðræður og hún vilji leggja áherslu á að hennar mati skorti skýr samningsmarkmið áður en þjóðin er beðin um umboð. Að hennar mati hafi Íslendingum farnast vel og það sé hægt að vera stoltur af því. Efnahagslífið sé að taka breytingum og hugverkaiðnaður að verða ein stærsta útflutningsstoðin. Ál, iðnaðarvörur, sjávarútvegur og ferðaþjónusta haldi uppi góðum lífsskjörum.

Guðrún segist ekki endilega treysta sér til að svara því hvort draga eigi umsókn til baka segi þjóðin nei á laugardag, en það sé ekki óeðlilegt. Kristrún segir þetta samtal sem þarf að eiga við þingið og að á þessum tíma þurfi þingið að koma saman, sama hver niðurstaðan verður, til að þingið geti virt það sem þjóðin segir.

Hægt er að horfa á pallborðið í heild sinni að ofan.