Kíkt í pakkann

Ryksuga og tólf binda ritverk

Hver man ekki eftir farandsölumönnunum sem hér á árum áður gengu í hús í Reykjavík með alfræðirit, uppþvottabursta og jafnvel ryksugur og höfðu allir sama formálann: Það kostar ekkert að skoða. Húsráðandi þurfti ekkert að kaupa, engin skuldbinding fylgdi því að fletta sýnishorninu, hann mátti meira að segja halda bæklingnum. Þeir sem eldri eru muna hvernig þessum heimsóknum lauk gjarnan. Þegar sölumaðurinn kvaddi lá tólf binda ritverk á stofuborðinu og undirskrift húsráðandans á afborgunarsamningi í tösku gestsins. Sá sem hafði aðeins ætlað að kíkja var orðinn kaupandi, og hafði þó aldrei ætlað sér það, enda hafði hann margsagt það sjálfur, síðast um leið og hann skrifaði undir.

Gömul sölutækni endurvakin

Þessi gamla og gagnmerka sölutækni hefur nú verið endurvakin, og það á æðstu stöðum. Utanríkisráðherra landsins ferðast nú um héruð og boðar fagnaðarerindið um pakkann sem þjóðin fái að kíkja í hinn 29. ágúst. Enginn sé að ganga í neitt, enginn að skuldbinda sig til nokkurs hlutar, aðeins sé verið að forvitnast, rétt eins og gert er við jólatréð á aðfangadagsmorgun. Þjóðin megi svo alveg skila pakkanum ef innihaldið hugnist henni ekki.

Þú kíkir ekkert í pakka hjá ESB!

Það er auðvitað hugulsamt af ráðherranum að einfalda málið svona fyrir kjósendur, sem ella kynnu að ruglast á smáatriðum. Eitt af þessum smáatriðum er að ríki kíkja ekki í pakka hjá Evrópusambandinu. Ríki sækja um aðild. Umsóknarríki heitir umsóknarríki á öllum tungumálum sambandsins og í öllum skjölum þess, og í Brussel hefur aldrei nokkur maður hitt fyrir ríki sem var statt í aðildarferli í skoðunarerindum. Ferlið sjálft gengur út á það eitt að umsóknarríkið lagi löggjöf sína, kafla fyrir kafla, að reglum sambandsins, uns ekkert stendur eftir að semja um annað en dagsetningar. Sá sem segir "já" í ágúst er því ekki að gægjast neitt. Hann er að skrifa undir hjá sölumanninum og fullvissa sjálfan sig um leið um að hann sé alls ekki að kaupa neitt.

Að kaupa köttinn í sekknum

Gamalt heilræði segir að menn skuli ekki kaupa köttinn í sekknum. Ríkisstjórnin hefur snúið þessu við af nokkurri hugkvæmni. Nú er þjóðinni sagt að hún fái einmitt að gá í sekkinn, og það alveg ókeypis, en látið liggja á milli hluta að um leið og hún leysir frá honum telst hún hafa pantað köttinn. Um innihald sekksins hefur ráðherrann að vísu þegar fullyrt sitthvað, meðal annars að þar bíði sjávarútvegsins rausnarlegar undanþágur. Þær undanþágur kannast enginn við í Brussel, og þegar starfsbræður ráðherrans á meginlandinu eru spurðir verða svörin með þeim hætti að kurteisast er að ætla að annar hvor aðilinn hafi ekki fengið minnisblaðið.

Kristrún þegir þunnu hljóði

Forsætisráðherra fylgist með þessu öllu af hliðarlínunni og lætur sér fátt um finnast, enda mun stjórnarsáttmálinn kveða á um að atkvæðagreiðslan sé einungis ráðgefandi. Það orð er svo þriðja smáatriðið sem óþarft þykir að ræða við kjósendur, því ráðgefandi atkvæðagreiðsla sem ríkisstjórn hefur fyrirfram lýst yfir að farið verði eftir er ráðgefandi með nokkuð sérstökum hætti, líkt og sölumaðurinn forðum var gestur með nokkuð sérstökum hætti.

Hvað sendur eftir í hillunum?

Í hillunni hjá mér standa "Úr torfkofanum inn í tækniöld í þremur bindum, Andbyr í fjórum bindum og heildarplötusafn Herberts Guðmundssonar. Gömlu alfræðiritin standa enn í hillum víða um bæinn, óhreyfð að kalla, og minna heimilisfólkið á að forvitnin er sjaldan jafndýr og þegar hún er auglýst ókeypis. Þjóðin ætti að rifja það upp áður en hún opnar dyrnar í ágúst. Sölumaðurinn er þegar kominn í forstofuna.

Höfundur er læknir og fullveldissinni.