Vantar okkur líka les­efni sem börn hafa á­huga á að velja sjálf?

Umræðan um námsgögn hefur loksins fengið þá athygli sem hún á skilið. En undir skortinum á námsbókum liggur annar skortur, á fjölbreyttu íslensku lesefni sem kveikir áhuga barna á lestri.

Undanfarnar vikur hefur umræðan um námsgögn náð nýjum þunga. Skóla- og frístundaráð Reykjavíkurborgar hefur skorað á ríkið að setja námsefnisgerð í forgang og tryggja fjármagn. Þróunarsjóður námsgagna hefur bent á alvarlegan skort á námsefni og kallað eftir aukinni fjárfestingu.

Um þetta erum við flest sammála. Kennarar eru undir gríðarlegu álagi. Það vantar vandað íslenskt efni og börnin þurfa betra aðgengi að lestri.

En mér finnst önnur hlið málsins fá of litla athygli.

Þegar við tölum um námsgögn eigum við oftast við námsbækur og kennsluefni. Það er mikilvægt. En læsi verður ekki til af námsbókinni einni saman. Það verður til þegar barn vill lesa.

Þar liggur skortur sem sjaldnar er nefndur. Það vantar fjölbreytt íslenskt lesefni sem börn velja sjálf. Efni sem vekur forvitni og þau sækja í vegna þess að þau hafa gaman af því. Barn sem hefur gaman af lestri les meira. Barn sem les meira verður betri lesandi. Áhuginn er ekki aukaatriði, hann er forsenda.

Þegar ég ræði við foreldra heyri ég það sama aftur og aftur. Þau vilja lesa meira með börnunum sínum en finna ekki alltaf efni sem hæfir bæði getu barnsins og áhuga. Það er ekki viljinn sem vantar. Það eru verkfærin og fjölbreytnin.

Þetta snertir líka íslenskuna beint. Stór hluti þess efnis sem börn velja sér sjálf í dag er á ensku, í símanum, í leikjum og á samfélagsmiðlum. Ef íslenskt efni stenst ekki samanburðinn eða einfaldlega er ekki til staðar, þá veljum við ekki íslenskuna fyrir börnin. Þau velja sjálf það sem vekur áhuga þeirra.

Bækur eða skjáir?

Undanfarið hefur verið rætt um að draga úr skjánotkun í skólum. Sú umræða er bæði mikilvæg og eðlileg. En ég held að við eigum ekki að festa okkur í því hvort miðillinn sé bók eða skjár.

Spurningin er frekar hvort við séum að bjóða börnum efni sem þau vilja lesa.

Tæknin á ekki að koma í stað kennarans, bókarinnar eða samverustundarinnar þegar foreldri les með barni. Hún á að styðja við lestur þar sem hún getur gert gagn og létta undir með kennurum og foreldrum. Notuð rétt getur hún verið hluti af heilbrigðari lausnum. Notuð rangt verður hún enn einn skjárinn sem keppir um athygli barna.

Sameiginlegt verkefni

Það sem veldur mér mestum áhyggjum er staða kennaranna. Þegar um 70% þeirra segjast útbúa eigið námsefni vegna þess að annað er ekki til staðar er ljóst að eitthvað þarf að breytast. Sá tími ætti að fara í kennslu og stuðning við nemendur.

Sem faðir þriggja barna og aðili sem hefur unnið að lestri yngstu barna síðustu árin sé ég þetta ekki sem verkefni sem einn skóli, eitt fyrirtæki eða eitt ráðuneyti leysir.

Við þurfum öll að leggja okkar af mörkum.

Námsgögn skipta máli.

En það gerir lestraráhuginn líka.

Ef við ætlum að efla læsi þurfum við að byggja upp hvort tveggja.

Höfundur er framkvæmdastjóri hugbúnaðarfyrirtækisins Revera og stofnandi Lesa.