Mennta­málin sem við forðumst að ræða

Umræða um grunnskólann er nokkuð hávær um þessar mundir og eðlilega sýnist sitt hverjum. Þegar vel er að gáð þá virðist umræðan oft vera fremur á yfirborðinu en snerta á því sem mér finnst vera kjarni málsins. Mig langar því að nefna nokkur atriði sem varða málefni grunnskólans, sérstaklega atriði sem við virðumst síður vilja horfast í augu við.

Einkunnakerfi skipta litlu máli

Mörgum hefur orðið tíðrætt um einkunnarkerfi og sett í samhengi þann vanda sem við stöndum frammi fyrir. Það er í senn einföld og villandi framsetning. Í daglegu lífi notum við fjölmörg mismunandi matskerfi og skiljum þau flest býsna vel. Við notum til að mynda eitt kerfi fyrir lofthita, annað fyrir bókmenntir og kvikmyndir, það þriðja fyrir ökuhæfi bifreiða og svo mætti lengi telja. Einkunnakerfi eru ekki undantekning, heldur kerfi sem auðvelt er að skilja ef vilji er til staðar.

Vandinn er því ekki hvort við notum tölur, bókstafi eða liti. Einkunnir bæta hvorki gæði náms né kennslu. Fræðimenn á borð við Alfie Kohn og Susan Blum hafa bent á að einkunnir geti jafnvel dregið úr raunverulegu námi. Það sem skiptir máli er að nemendur fái markvissa endurgjöf, leiðsögn og tækifæri til að bæta sig. Það hefur ekkert með einkunnir að gera. Þetta ætti að vera kjarninn í raunverulegu námi.

Aðalnámskrá er ekki vandamálið

Ég hef heyrt því haldið fram að Aðalnámskrá grunnskóla sé óskiljanleg. Það stenst illa að mínu mati. Hún er skýr í meginatriðum en okkur kennurum er falið að útfæra hana í verki. Þar liggur áskorunin.

Í Aðalnámskrá er lögð áhersla á að nemendur takist á við fjölbreytt verkefni og geti mætt áskorunum samtímans. Áherslan liggur því ekki lengur á að kunna ákveðin atriði utanbókar eins og þegar ég var í grunnskóla, heldur að geta aflað sér þekkingar og færni, metið hvoru tveggja og loks beitt því sem þau hafa lært. Þannig mætti segja að markmiðið sé að gera nemendur klára. Grunnskólinn er enn að færa sig að fullu yfir í þessa hugmyndafræði og þar þurfum við kennarar að líta í eigin barm. Hefðum við kennarar getað tileinkað okkur hugmyndafræðina fyrr?

Gæði kennslu eru sjaldan tekin út

Ég hef starfað í kennslu í nokkur ár og unnið með mörgum afar hæfum og metnaðarfullum kennurum. Ég hef þó aldrei upplifað að kennsla mín sé tekin út af utanaðkomandi aðilum.

Okkur þykir sjálfsagt að eftirlit sé innan heilbrigðiskerfisins og fleiri opinberra kerfa. Af hverju ætti það ekki að eiga við um skólastarf? Ef við erum sammála um að menntun skipti sköpum fyrir samfélagið, eins og hefur meðal annars verið bent á í umræðu á vettvangi OECD, þá er eðlilegt að spyrja hvernig við tryggjum gæði hennar?

Ábyrgð foreldra skiptir máli

Börn læra það sem fyrir þeim er haft. Þetta eru einföld en mikilvæg sannindi. Því meiri virðingu sem við foreldrar sýnum námi barna okkar, fylgjumst með og styðjum þau, því betur gengur þeim að jafnaði. Þegar fjarvera frá skóla getur numið mörgum vikum á skólaári er kannski kominn tími til að staldra við og spyrja hvort við séum á réttri leið hvað það varðar.

Það er svo auðvelt að kenna skólanum um þegar áhugi nemenda dvínar. Hins vegar er erfitt fyrir skólann að keppa við tölvuleiki, samfélagsmiðla og annað álíka afþreyingarefni. Við sem foreldrar þurfum þarna að vera fyrirmyndir. Ef skilaboðin, hvort heldur sem er beint eða óbeint, frá okkur eru að starf skólans skipti litlu máli, þá er afar erfitt fyrir kennara að snúa við þeirri hugmynd í skólastofunni.

Mjög margir foreldrar standa sig vissulega afar vel en því miður er þetta tilfinning margra kennara sem ég hef rætt við í gegnum tíðina. Virðing fyrir námi barna virðist fara minnkandi.

Skrefin fram á við

Ef við ætlum að bæta grunnskólann þurfum við að horfast í augu við að vandinn er ekki einfaldur og lausnirnar eru það ekki heldur. Það dugar ekki að leita skyndilausna, eins og að breyta einkunnakerfum.

Við þurfum að efla faglegt eftirlit með kennslu, styðja kennara í að vinna eftir aðalnámskrá og skapa menningu þar sem nám nýtur virðingar bæði í skólum og á heimilum. Það krefst samvinnu allra hlutaðeigandi.

Markmiðið er einfalt þó að leiðin sé krefjandi. Við viljum að börnin okkar verði hæf til að takast á við lífið, samfélagið og framtíðina. Til þess þarf meira en eina skyndilausn. Það þarf samfélag sem lætur sér annt um menntun og leggur metnað sinn í að gera börn klár.

Höfundur er grunnskólakennari.