„Hvað plön ertu með í sumar?“

„Hvað ætlaru að gera í sumar?“, „Ertu með einhver skemmtileg plön?“, „Á að fara eitthvað út í sumar?“ Þessar spurningar hljóma víða í samtölum og á kaffistofum landsmanna. Sólin er komin hærra á loft og við þurfum ekki lengur að draga okkur á fætur í niðamyrkri, né heldur að koma draugfúlum og þreyttum börnum á fætur. Orkan er meiri og sum okkar hamast við að koma sér í hlaupaform fyrir utanvegahlaupin, önnur græja sig og bílinn upp fyrir veiðina og enn önnur viðra tjaldið eða fellihýsið fyrir útilegur sumarsins. Klippa runnanna, mosatæta, bera áburð á grasið, smyrja reiðhjólin, setja upp trampólínið o.fl. o.fl.

Það er líka gleði hjá börnum landsins. Útivistartíminn lengist núna 1.maí og hoppubelgir landsins hafa sumir verið blásnir upp við mikinn fögnuð. Nú fer hver að verða síðastur að bóka sumarlandaferðina og staðfesta orlofsdagana á vinnustaðnum. Þetta verður geggjað!!!

Samt er kannski einhver smá kvíði og spenna í skrokknum. Jafnvel depurð? „Bíddu á ég ekki að vera bara geggjað spennt/ur fyrir þessu öllu saman?“

Tja, jú eða sko...

Sumrinu getur líka fylgt ýmislegt annað en sól og gleði. Því fylgir einnig ýmis konar álag, óvissa og stundum hreinlega kvíði og depurð, allt eftir stöðu og aðstæðum fólks í lífinu. Það er ýmislegt sem veldur. Það er t.d. alveg fullkomlega eðlilegt að kvíða því að vera heima eða á ferðinni með ung börn í nokkrar vikur samfleytt. Þeir foreldrar koma sennilega ekki endurnærðir til baka í vinnu. Eins getur fólki kviðið því að eiga ekki maka, félaga eða vini til að gera plön með. Þá er fjárhagsstaða fólks misjöfn og ljóst að sumarplönin geta kostað skilding sinn. Því er alveg ljóst að við hlökkum ekki öll jafn mikið til og vorin og sumrin geta reynst sumu fólki erfiður tími.

Í framhaldinu vil ég þó beina sjónum mínum að fjölskyldum með börn.

Mörg okkar fyllumst ýmis konar væntingum um það sem koma skal. Eftir myrkur, kulda og hríðarbyli er auðvitað fullkomlega eðlilegt að við viljum gera plön um viðburðarríkt og skemmtilegt sumar. Sá böggull fylgir þó skammrifi hjá okkur Íslendingum að við höfum ekki úr löngum tíma að moða, þar sem við vitum að haustið kemur áður en við vitum af.

Já, en þá er auðvitað fyrsta mál á dagskrá hjá barnafólki að finna út úr því hvað gera eigi við börnin fram að sumarfríinu okkar foreldranna. Þar koma námskeið og sumarbúðir oft til bjargar og auðvitað ömmur, afar og aðrir aðstandendur. Það getur reynst heljarinnar mál að bóka námskeiðin sem börnin vilja helst fara á. Setið er um sum námskeið, þeim fylgir kostnaður og tímasetningin þarf auðvitað að henta, jafnvel ekki bara þínu eigin barni, heldur líka vinkonu eða vini þeirra.

Tips frá mömmu og sálfræðingi! Merkja í dagatal OG setja áminningu í símann á sumardaginn fyrsta þegar opnar fyrir skráningu helstu námskeiða. VARÚÐ! Sömu tímasetningar eiga ekki við þegar bóka á sumarbúðir skáta eða sumarbúðir hjá KFUM/K. Merkja það sérstaklega!

Jæja, tékk! Þá er komið að því að plana fríið sjálft. Eins og alvöru Íslendingum sæmir ætlum við ekki að verða fyrir vonbrigðum, alls ekki valda krökkunum vonbrigðum og alls, alls ekki missa af því þá gætum við fengið FOMO (e. fear of missing out)! Fyrst þarf að vísu aðeins að klára að bera á pallinn og græja garðinn, já og finna einhvern til að vökva á meðan...já og síðan fer íbúðin í leigu á Airbnb þarna um miðjan júlí. Er búið að smyrja bílinn og skipta um dekkinn, er hann með skoðun? Já síðan eru börnin líka að fara á íþrótta-/skólahljómsveita- eða skátamót! Vantar ekki eina stöng í tjaldið?

Úffff....

Því getur sem sagt fylgt óhemju álag að skipuleggja og fara í langþráð sumarfrí. Það getur líka valdið streitu í samskiptum á heimilinu. Stundum eru fjölskyldumeðlimir með mjög ólíkar væntingar og því oft flókið að halda jafnvægi gagnvart óskum hvers og eins.

Umræðan um sumarfrí snýr oftast að gleði og glaumi, því mikilvægt að minna okkur á að það er eðlilegt að okkur líði ekki alltaf vel á sumrin eða í sumarfríinu. Því fylgir einnig gjarnan streita, álag og fjárhagskvíði sem getur valdið okkur vanlíðan. Einnig getur því fylgt vanlíðan að vera hreinlega ekki að njóta nægilega þess sem við plönuðum.

Því legg ég til nokkur ráð:

1. Spyrðu þig hvernig þú vilt koma undan sumrinu (andlega, líkamlega og fjárhagslega).

2. Ef þú ert hluti af fjölskyldu, haltu fund með fjölskyldunni og spurðu þau að því sama og um vonir og væntingar þeirra til sumarsins.

3. Gerið plön sumarsins út frá því samtali, og setjið ykkur þannig raunhæf markmið þar sem væntingum allra er stillt í hóf.

Orlofsdagarnir eru okkur mikilvægir til að hlaða batteríin og endurnæra okkur. Hluti þess er að við hvílum okkur. Suma daga ættum við því kannski að gera hreinlega ekki neitt merkilegt, án samviskubits! Það má vissulega líka hvíla sig í veiði, útilegu eða með öðru móti sem krefst skipulagningar en þá skulum við einnig hafa það hugfast að skipulagið og undirbúningurinn valdi okkur ekki meiri streitu en hvíldin sem við fáum út úr ferðalaginu sjálfu.

Væntingar okkar til sumarsins geta því skipt sköpum um það hvernig við upplifun fríið okkar á endanum. Séum við t.d. með væntingar um að það verði sól alla daga í júlí, er nokkuð ljóst að við verðum fyrir vonbrigðum.

Vöndum okkur við að keyra ekki fram úr okkur í sumar, sýnum sjálfum okkur og öðrum mildi og leyfum okkur kannski stundum að gera bara ekki neitt!

Höfundur er sálfræðingur hjá Lífi og sál, en einnig mamma, maki, og vís til að taka sér allt of mikið fyrir hendur!