Að setja puttana í eyrun og kalla það stefnu

Af hverju er verið að kjósa?

Fyrir stuttu var ég spurður: “Af hverju þurfum við að kjósa um samningaviðræður? Þetta er eins og að þurfa að fá leyfi frá vinum þínum til að fara í atvinnuviðtal.”

Í fyrstu fannst mér þetta skrýtin spurning. En svo hugsaði ég betur út í hana.

Af hverju erum við að kjósa um að hefja viðræður? Er eitthvað í lögum sem krefst þess?

Ég fór að skoða málið - eins og maður gerir þegar svona spurningar festast í hausnum. Svarið sem ég fann var fremur einfalt: nei. Það er ekkert í lögum sem segir að það þurfi að halda þjóðaratkvæðagreiðslu til að hefja samningaviðræður við Evrópusambandið.

Þá vaknar eðlilega spurningin: af hverju er þá verið að kjósa?

Svarið er ekki lagalegt. Það er pólitískt.

Áróður og raunveruleiki

Því er stundum haldið fram að með þessu sé verið að lauma Íslandi inn í ESB. En það stenst ekki skoðun. Í langflestum tilfellum ákveða ríkisstjórnir eða þjóðþing ríkja að hefja aðildarviðræður við ESB, að þeim loknum er aðildarsamningur samþykktur í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við erum að ganga lengra og gefa íslensku þjóðinni kost á því að taka þátt með beinum hætti á báðum stigum.

Ísland er undantekning

Hér á landi er verið að stíga auka skref í þessu ferli - ekki vegna þess að það er lögbundið, heldur vegna þess að vilji er til staðar til að hafa ferlið eins lýðræðislegt og mögulegt er. Að færa ákvörðunina úr höndum ríkisstjórnarinnar yfir í hendur almennings strax í upphafi, áður en samningur liggur fyrir. Að treysta þjóðinni.

Það er því ekki verið að laumast með landið inn í Evrópusambandið. Þetta er ekki spurning um lög. Heldur spurning um traust og umboð.

Viðræður eru ekki aðild

Það er líka mikilvægt að átta sig á einu: samningaviðræður eru ekki aðild. Þær eru einfaldlega leið til að skilgreina vel hagsmuni Íslands og samningsmarkmið, fá staðreyndir á borðið og sjá hvað raunverulega er í boði. Enginn bindur Ísland til neins með því að hefja viðræður.

Það má líkja þessu við atvinnuviðtal: þú ferð í viðtal, ræðir kjör, laun og skilyrði. Síðan tekur þú ákvörðun hvort þú viljir starfið ef það er í boði.

Að hafna viðræðum er því í raun að hafna upplýsingum. Að segja: “Við viljum ekki einu sinni sjá hvað er í boði.”

Það er ekki sterk staða. Með því lokum við á möguleika á því að vita hvað aðild gæti fært okkur.

Hvað gerist ef við segjum nei?

Það er líka mikilvægt að horfa á hvað við missum af með því að segja nei.

Ef við höfnum viðræðum erum við ekki bara að segja nei við ESB. Við erum að segja nei við því að sjá samninginn. Nei við því að vita hvað raunverulega stendur til boða. Og það þýðir eitt: við setjum málið á ís.

Ekki í nokkra mánuði, heldur mörg ár eða jafnvel áratugi.

Saga Íslands sýnir að svona stór mál fara ekki strax aftur á dagskrá þegar þeim er hafnað. Þau festast og umræðan deyr. Næsta kynslóð þarf síðan að fara í gegn um sama ferli og við erum í núna.

Við erum því ekki bara að taka ákvörðun fyrir okkur sjálf í dag, heldur líka fyrir framtíðina.

Að velja þekkingu

Að kjósa um viðræður er ekki veikleiki. Það er styrkleiki. Það er ákvörðun um að fá upplýsingar áður en maður tekur afstöðu, að velja þekkingu fram yfir getgátur. Ef við fáum að sjá samninginn er hægt að hafna honum með sterkari rökum en einnig hægt að samþykkja hann af meiri sannfæringu. Ef þú ert fullviss um hvað er í boði, ætti það þá ekki að standast endurskoðun?

Að njóta ávinningsins sjálfur

Fyrir suma, og þá sérstaklega okkur unga fólkið, þá snýst þetta um fleira.

Ég vil fá að njóta þeirra tækifæra sem kunna að felast í aðild að Evrópusambandinu. Ég vil ekki vera í þeirri stöðu að eyða áratugum í að berjast fyrir breytingum sem einungis framtíðarkynslóðir fá að njóta. Ég vil fá að taka þátt í þeim ávinningi sjálfur, ekki bara vonast til að næsta kynslóð uppskeri því sem við sáum.

Ég veit ekki með ykkur hin, en ég efast ekki um að flestir vilji fá að njóta ágóðans af eigin uppskeru.

Höfundur er formaður Ungra Evrópusinna.