Það er samkeppnisdoði sem vofir yfir evrópskum fyrirtækjum. Á heimsvísu eru fyrirtæki álfunnar starfrækt í skugga bandarískra tæknirisa og kínverskra iðnrisa. Aðeins þrjú af 50 stærstu tæknifyrirtækjum heims eru frá Evrópu og stærsti bankinn er í 16. sæti á heimsvísu. Til þess að útrýma eymdinni telja sumir að endurskoða þurfi stranga samkeppnisstefnu sambandsins. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, sem framfylgir löggjöfinni, mun brátt birta drög að leiðbeiningum sem talið er að muni fela í sér sveigjanlegri reglur en áður. Það er lofsvert markmið að skala upp stærð evrópska fyrirtækja en ekki er víst að mildari samkeppnisstefna geri mikið til að bæta í reynd stöðuna.
Rökræðan um tilgang evrópskrar samkeppnisstefnu er jafn gömul sambandið sjálft. Ríkjandi viðhorf er að öflug samkeppnisstefna þjóni neytendum, vexti og nýsköpun ef tryggt er að ekkert fyrirtæki nái ráðandi markaðshlutdeild á innri markaði. Pólitískara sjónarmið er að hún ætti líka að þjóna víðtækari markmiðum, þar á meðal þjóðaröryggi og atvinnustefnu.
Viðhorfið kemur ekki á óvart nú þegar stjórnmálin reyna að búa álfuna undir erfiðari geópólitík. Mario Draghi, fyrrverandi forsætisráðherra Ítalíu, hélt því fram í áhrifamikilli skýrslu að samkeppnisstefnan þurfi að styðja betur við nýsköpun og tryggja aðfangakeðjur. Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, hefur gengið skrefinu lengra og mælir fyrir „Evrópumeisturum“ og „samrunareglum sem endurspegla raunveruleika heimsmarkaðarins, ekki bara innri markaða“.
Mildari samkeppnisstefna væri misráðin. Það eru ekki samrunareglurnar sem slíkar sem koma í veg fyrir að stærri fyrirtæki vaxi og dafni í Evrópu, heldur þröngsýnir stjórnmálamenn og ýmsar reglugerðir eins og í bankastarfsemi, fjarskiptum og varnarmálum.
Byrjum á bönkum. Það eru ekki samkeppnislög sem koma í veg fyrir að bankar láni yfir landamæri, stækki og verði alþjóðlegri. Staðbundnir eftirlitsaðilar koma í veg fyrir að bankar flytji fjármagn frá höfuðstöðvum til erlendra dótturfélaga, innlánstryggingakerfin eru staðbundin og takmarkandi. Stjórnmálin halda fast í landsbankana eins og tilraun ítalska bankans UniCredit sýndi augljóslega þegar hann reyndi að taka yfir Commerzbank í Þýskalandi. Þýska ríkisstjórnin er á móti samrunanum og heldur því fram að hann muni grafa undan fjármögnun lítilla og meðalstórra fyrirtækja (Þ. Mittelstand).
Fjarskiptamarkaðurinn er heldur ekki samþættur markaður. Uppboð á fjarskiptatíðni er að mestu leyti staðbundin, sem og öryggisreglur, neyðarþjónusta og þess háttar málefni. Það eru meira en 270 eftirlitsaðilar sem fylgjast með stafrænum netum um alla álfuna. Á meðan neytendur í Frakklandi geta ekki auðveldlega keypt þjónustu frá eistneskum þjónustuaðila, eru sameiningar líklegri til að auka markaðsstyrk og hækka verð.
Það eru ekki samrunareglurnar sem koma í veg fyrir að stærri fyrirtæki vaxi og dafni í Evrópu, heldur þröngsýnir stjórnmálamenn og ýmsar reglugerðir eins og í bankastarfsemi, fjarskiptum og varnarmálum.
Varnarmál er þriðja dæmið um sundurlausan markað jafnvel þó samkeppnisstefnan hafi þegar verið milduð. Helsta ástæðan er að stjórnvöld vilja vera með hergagnaiðnaðinn í bakgarðinum. Innkaup þvert á landamæri með smá skammt af samkeppni myndi örva bæði nýsköpun og sameina kraftana.
Hvert þessara dæma sýnir að tálminn til stækkunar er ekki samkeppnisstefnan, sameiginlegi markaðurinn er einfaldlega enn ófullkominn. Þar sem markaðurinn er fullkomlega samþættur, hafa evrópsk fyrirtæki náð árangri og skarað fram úr. Hollenska fyrirtækið ASML hefur til að mynda nánast einokun á heimsvísu í mikilvægum þætti í framleiðslu á örgjörvum. Spotify og SAP standa sig líka vel í alþjóðlegri samkeppni. Lyfjaiðnaðurinn í Evrópu er einskonar vistkerfi sem samanstendur af rannsóknarstofnunum, smærri nýsköpunarfyrirtækjum og lyfjarisum.
Að samþætta fjármála- og stafræna þjónustu yfir landamæri er mun stærra verkefni en að þynna reglur um sameiningar. Það felur í sér að þjóðríkin þurfa að slaka á tökunum ef Evrópa ætlar sér virkilega að keppa á alþjóðavettvangi og það er krefjandi verkefni.
Lausleg þýðing á ritstjórnargrein sem birtist í vikuritinu The Economist 26. mars síðastliðinn.
