Sterkara Austur­land – saman, ekki sitt í hvoru lagi

Umræða um jarðgöng og samgöngur snýst ekki um að einn staður vinni og annar tapi. Hún snýst um hvernig við byggjum upp sterkara Austurland til framtíðar. Ef hugur okkar er raunverulega hjá Seyðfirðingum – og íbúum allra fjarða – þá þurfum við að horfa á lausnir sem styrkja heildina.

Seyðisfjörður hefur upplifað hamfarir og óvissu, auk þess sem atvinnutekjur hafa dregist aftur úr öðrum þéttbýlisstöðum á Austurlandi. Það eitt og sér sýnir hversu mikilvægt er að hafa öruggar og fjölbreyttar samgönguleiðir. En lausnin þarf að vera þannig að hún styrki fleiri samfélög samtímis. Þess vegna eru fjarðagöng milli Seyðisfjarðar, Neskaupstaðar og Eskifjarðar uppbyggilegur kostur sem vert er að skoða af alvöru.

Atvinnuþróun og ný tækifæri

Með sterkari tengingu milli fjarða myndast stærra og öflugra atvinnusvæði. Fyrirtæki geta deilt mannafla og sérþekkingu. Sjávarútvegur, fiskeldi, þjónustufyrirtæki og skapandi greinar fá stærri heimamarkað.

Ferjan í Seyðisfirði er mikilvæg alþjóðleg tenging. Hún hefur flutt um 20 þúsund farþega á ári. Á tímabilinu 2013–2019 sigldi hún allt árið, en á fimm vetrarmánuðum komu aðeins um 850 farþegar – innan við 5% af árlegum farþegafjölda. Vetrarsiglingum var því hætt. Það sýnir að jarðgöng ein og sér vegna þeirrar starfsemi leysa ekki allan vanda.

Með öruggari tengingu milli fjarða styrkist hins vegar útflutningskeðjan og áreiðanleiki eykst. Það skiptir máli fyrir fyrirtæki sem starfa á samkeppnismarkaði.

Þegar byggðir tengjast myndast líka jarðvegur fyrir nýjar hugmyndir – sprotafyrirtæki, nýsköpun og samstarf sem væri erfiðara ef samfélögin væru einangruð hvert frá öðru.

Skólar og ungt fólk

Sterkari tengingar skapa möguleika á samstarfi skóla milli fjarða. Sameiginleg valfög, menningarverkefni, íþróttamót og aukið félagslegt svæði fyrir ungmenni.

Þetta hefur bein áhrif á búsetuþróun. Þegar foreldrar sjá að börn þeirra hafi fleiri tækifæri og breiðara samfélag, eykst trúin á framtíð svæðisins.

Ferðamennska allt árið

Ferðamenn sem koma um Seyðisfjörð gætu ekið hring milli fjarða í stað þess að fara sömu leið til baka. Það dreifir tekjum og lengir dvöl ferðamanna.

Sameiginlegir viðburðir – hjólreiðamót, hlaupaviðburðir, kajak- og siglingaferðir – gætu styrkt ímynd Austurlands sem heildstæðs áfangastaðar, ekki bara stakra bæja.

Mjóifjörður – brothættasti hlekkurinn

Við megum ekki gleyma Mjóafirði. Þar er byggðin brothættust af öllum fjörðunum. Yfir vetrartímann er ekki mokað yfir heiðina. Íbúar treysta á ferju sem siglir aðeins tvisvar í viku til Neskaupstaðar.

Ef veður versnar eru þeir algerlega innilokaðir – líkt og Seyðfirðingar hafa upplifað. Í alvarlegum aðstæðum þyrfti jafnvel varðskip að sækja fólk.

Er það raunverulega sú stöðu sem við viljum sætta okkur við á 21. öldinni?

Sterkara fjarðanet myndi ekki aðeins bæta aðgengi – það myndi skapa raunverulegt öryggi fyrir fólk sem í dag lifir við reglubundna einangrun.

Það er jafnræðismál.

Öryggi og dreifing áhættu

Eitt fjall eða ein heiði ætti ekki að ráða örlögum samfélags. Net tenginga dreifir áhættu. Ef ein leið lokast, er önnur opin.

Það er kerfisöryggi – ekki bara þægindi.

Þetta útilokar ekki að aðrar tengingar geti orðið hluti af framtíðinni. En fyrsta skrefið ætti að vera það sem styrkir fleiri byggðarkjarna samtímis og eykur samvinnu milli þeirra.

Dæmisagan

Það er gömul saga um þorp sem notaði alltaf sömu gömlu brúna yfir ána. Hún var löng og dýr í viðhaldi og lokaðist stundum þegar vatnið hækkaði. Fólk treysti henni – hún var „leiðin sem við höfum alltaf farið“.

Einhver benti á að neðar í ánni væri styttri og stöðugri staður til að byggja nýja brú sem myndi tengja fleiri heimili og gera þorpið sterkara.

Margir vildu ekki heyra það. Ekki af því nýja lausnin væri verri – heldur af því vaninn og stoltið voru bundin við gömlu brúna.

En spurningin var ekki hvor brúin var kunnuglegri.

Heldur hvor tengdi fleiri.

Lokaorð

Austurland er stærra en einn fjörður.

Þar sem samgöngur eru ótryggar, þjónusta takmörkuð og atvinnumöguleikar þrengjast, dregst byggð saman. Við höfum séð það gerast annars staðar. Það er ekki skoðun – það er þróun.

Seyðisfjörður skiptir máli. Mjóifjörður skiptir máli. Norðfjörður, Eskifjörður og allir firðirnir skipta máli.

En lausnin verður að styrkja heildina.

Seyðfirðingar ráða þessu ekki einir – og eiga ekki að gera það. Þetta eru sameiginlegir hagsmunir. Því sterkari sem nágrannabyggðirnar eru, því sterkari verður hver og einn.

Að reka fleyg í Austurland gagnast engum.

Samstaða gerir það.

Við verðum að taka ákvarðanir sem eru ekki bara vinsælar á einum stað – heldur sanngjarnar fyrir svæðið allt.

Sterkt Austurland verður ekki byggt á sérhagsmunum.

Það verður byggt á samvinnu.

Höfundur er Mjófirðinfgur, áhugamaður um bættar samgöngur á Austurlandi og formaður hópsins Fjarðagöng í forgang, og síðunnar Jarðgöng á Austurlandi.