Krakkaskaup fyrir full­orðna

Ekki hugmynd – Borgarleikhúsið. 5. sýning 7. febrúar 2026

Höfundur: Arnór Óli Björnsson, Óli Gunnar Gunnarsson og Vigdís Hafliðadóttir. Leikstjóri: Egill Andrason. Dramatúrg: Björk Jakobsdóttir. Leikmynd og búningar: Bryndís Ósk Ingvarsdóttir. Framleitt af Gaflaraleikhúsinu.

Minningar í kössum

Verkið hefst á því að þau Vigdís, Óli og Arnór eru að taka til í geymslunni. Sviðið er fullt af kössum sem innihalda minningar þeirra og dót frá fyrri tíð. Ástæðan fyrir tiltektinni virðist sú að þau séu komin á seinni hluta þrítugsaldursins og þurfi því að taka næsta skref, flytja út, finna sér maka, eignast börn, klára nám og kaupa íbúð.

Þessi verkefni eru þó alls ekki svo einföld. Ísland hefur breyst og z-kynslóðin býr við annan veruleika en fyrri kynslóðir. Túristabólan hefur breytt leigumarkaðnum í fangelsi, það sem áður var kallað þreyta heitir nú kulnun og úrval námsbrauta í háskólum orðið svo yfirþyrmandi að enginn veit hvað þær heita lengur. Þessi atriði túlkuðu þremenningarnir fyrir hlé á skemmtilegan hátt í söngnúmerum, gríni og í gegnum spil sem þau kalla „lífsgæðakapphlaupið“.

Þau þurfa einnig að beita klækjum til að eignast sína fyrstu fasteign. Sparnaðurinn er étinn upp af verðbólgunni og fasteignaverðið hækkar hraðar en inneignin á bankabókinni. Arnór bregður því á það ráð að lesa dánarfréttir í Mogganum og ná sér í eignarmiklar ekkjur. Þó það sé vandræðalegt fyrir mann á þrítugsaldri að eiga kærustu sem passaði mömmu hans þegar hún var á leikskóla er það kannski skárra en að eignast aldrei sitt eigið heimili.

Skortir átök

Það er í sjálfu sér áhugaverð nálgun að láta þau Óla, Vigdísi og Arnór leika sig sjálf en það skapar einnig ákveðin vandamál. Maður á erfitt með að átta sig nákvæmlega á tengslunum milli þeirra í leikritinu. Hver eru þau? Búa þau saman? Hafa þau alltaf verið vinir, óvinir eða kannski elskendur? Maður er í raun engu nær um þessar persónur og það þrátt fyrir að þau geri ekkert í leikritinu nema tala um sig sjálf.

Brandararnir eru margir ágætir en mér fannst ég samt vera að horfa á krakkaskaup fyrir fullorðna. Grínið oft svolítið fyrirsjáanlegt og mér fannst óþarfi þegar hópurinn baðst hálfpartinn afsökunar á þeim fáu bröndurum sem voru í grófari kantinum. Þá voru samskipti þremenningana óspennandi. Þau takast aldrei á, standa ekki fyrir mismunandi sjónarmið eða lífsspeki og án átaka takast leikrit sjaldan á loft. Mér fannst eiginlega eins og þremur leikurum hafi bara verið plantað í herbergi sem er fullt af kössum og eiga svo að keppa um hver er fyndnastur.

Eftir hlé kveður við aðeins einlægari tón í sýningunni. Óli Gunnar segir frá upplifun sinni af fæðingu barnsins síns og Vigdís talar um pressuna sem fylgir því að vera kona með takmarkaðan tíma til að eignast barn. Þarna glitti í eitthvað einlægt og áhugavert en svo var bara farið í næsta brandara eða söngnúmer.

Ég um mig...

Sjónarhorn leikaranna þriggja er líka ótrúlega sjálfmiðað. Það væri áhugavert að vita hversu oft orðið „ég“ kemur fyrir í verkinu. Kannski er þetta kynslóðarmunur en einhvern tímann var það ekki talið fólki til tekna að vera of upptekið af sér sjálfu. Leikskáld hafa í gegnum tíðina fjallað um tilvistarvandann með því að bregða upp myndum af öðru fólki – fólki í verksmiðjum, fjölskylduerjum, fátækt eða ríkidæmi. Fæstir treysta sér til að gera sjálfa sig aðalatriði í sýningum – af góðri ástæðu. Við erum nefnilega fæst nógu áhugaverð til að vera aðalpersónur í leikritum.

Z-kynslóðin talar hins vegar oft um að „sviðsetja“ eigið sjálf á samfélagsmiðlum, deila hugsunum sínum, tilfinningum og jafnvel staðsetningu allan sólarhringinn með heiminum. Það sem mér finnst hallærislegt getur öðrum bara þótt eðlilegt. Mér fannst til dæmis hálf óþægilegt að hlusta á frásögn Óla Gunnars af fæðingardeildinni, lýsingu hans á því hversu erfitt æfingarferlið hefði verið með nýfætt barn heima. Ekki af því sagan hans sé eitthvað ómerkileg heldur af því ég veit að sama hversu erfið fæðingin er fyrir okkur karlmenn er það ekkert samanborið við það sem konurnar okkar ganga í gegnum.

Fjölskylduleikhúsið

Gaflaraleikhúsið er leikhópur þeirra hjóna Bjarkar Jakobsdóttur og Gunnars Helgasonar auk Ágústu Skúladóttur. Björk og Gunnar voru bæði þáttakendur í því sem mætti kalla blómaskeiði leiklistar í Hafnarfirði þegar Leikfélag Hafnarfjarðar og leikhópurinn Hermóður og Háðvör settu á svið margar frábærar sýningar. Ég man til dæmis eftir því að hafa séð Gunnar í hlutverki Birtíngs í bæjarútgerðinni í Hafnarfirði. Á þeim tíma voru bæði klassísk verk eins og Meistarinn og Margaríta sett reglulega á svið í firðinum auk íslenskra leikrita eftir leikskáld á borð við Ólaf Hauk Símonarson og Árna Íbsen.

Í dag er Gaflaraleikhúsið eini starfandi leikhópurinn í Hafnarfirði, hefur aðsetur í gamla Lækjarskóla en setur sýningar sínar á svið í Borgarleikhúsinu. Síðasta sýning hópsins, Tóm hamingja, var endurgerð á frægasta verki Hafnarfjarðarleikhússins – Himnaríki eftir Árna Íbsen og nokkurnveginn sami hópur stendur að Ekki hugmynd. Í raun mætti kalla þetta fjölskylduleikhús því Óli Gunnar, sem skrifar handritið og leikur er sonur þeirra. Ásgrímur Gunnarsson, bróðir hans er aðstoðarleikstjóri. Björk, mamma þeirra, er dramatúrg og Arnór (meðhöfundur og leikari) er frændi þeirra Óla og Ásgríms.

Það væri gaman að sjá Gaflaraleikhúsið horfa aðeins meira út á við í uppfærslum sínum – ekkert ósvipað því sem forverar þeirra gerðu og kynna fjölbreyttari leikrit fyrir áhorfendum.

Silfurskeið í munni

Þeir sem hafa gaman af uppistandi geta alveg haft gaman af vangaveltum og gríni þeirra Arnórs, Óla og Vigdísar. Þau voru orkumikil og mér fannst söngnúmerin vel flutt. Vigdís er frábær söngkona og lagið þar sem hún fór í gegnum mismunandi tegundir háskólanáms var hennar besta atriði. Arnór er greinilega með grínið í blóðinu. Hann er með takta sem minnir mann á þá feðga Björgvin Franz og Gísla Rúnar og leit hans að hinum fullkomna maka voru bestu atriði hans í sýningunni. Óli Gunnar var skemmtilega venjulegur og heldur vel utan um ýmsa þræði sögunnar.

Ég get hins vegar alveg ímyndað mér að ekki allir tengi við veruleika þremenningana í Ekki hugmynd. Það er jú fólk á Íslandi sem glímir við stærri vandamál en hvort það ætli í háskólanám í sjálfbærni eða hagnýtri menningarmiðlun eða bara skella sér í jógaferð til Balí.

Lokamynd verksins, þegar nýtt rými opnast á sviðinu og þau Arnór, Vigdís og Óli átta sig á að tiltektinni lýkur aldrei var hins vegar frábært. Ég held að allir þeir sem eru aðeins eldri tengi, lífið er einhvern veginn eitt safn af brúnum kössum og sama hversu mörgum kössum við hendum þá losnum við aldrei alveg við fortíðina af bakinu.

Niðurstaða

Ekki hugmynd nær ekki flugi sem leiksýning en virkar ágætlega sem uppistand um tilvistarkreppu þrítugsaldursins. Efniviðurinn býður upp á skemmtileg tækifæri en úrvinnslan er ekki nægilega góð.