Menntun barna byrjar ekki í kennslu­stofunni - ekki dæma skólann áður en þú skilur hann

Góðir Íslendingar. Tilgangur þessa pistils er ekki að skamma, heldur að varpa ljósi á þá flóknu og oft vanmetnu ábyrgð sem kennarar bera og að minna á að menntun barna er sameiginlegt verkefni heimila og skóla. Umræðan um skólamál er mikil og hávær og margir telja sig búa yfir skýrri sýn á hvað betur mætti fara. Áður en dómar eru felldir er þó rétt að staldra við, setja hlutina í samhengi og reyna að sjá skólakerfið frá sjónarhorni þeirra sem starfa þar daglega.

Að hafa setið í bekk gerir þig ekki að sérfræðingi 

Það er athyglisvert (og jafnvel fróðlegt) að sjá og heyra hversu margir úr almenningi – og aðrir sérfræðingar – telja sig almennt þekkja til kennslu og skilja skólamál betur en kennarar og þeir sem vinna í skólum landsins. Ég velti því fyrir mér hvort þessi sérfræðiþekking, sem þið teljið ykkur búa yfir, sé til komin vegna þess að eitt sinn voruð þið sjálf nemendur í grunnskóla og trúið því, af þeirri ástæðu, að þið vitið betur og getið sinnt starfinu betur en nokkur annar.

Læsið sem þú nýtur í dag var ekki sjálfgefið 

Ég vona að þið, sem þessu trúið, hafið verið svo heppin að sú færni og menntun sem þið öðluðust, kæru Íslendingar, í gegnum ykkar grunnskólagöngu – ásamt öllum þeim dýrmæta tíma og hvatningu sem foreldrar ykkar veittu ykkur heima til að læra að lesa – sé ástæðan fyrir því að þið getið lesið og skilið þennan pistil í dag. Ég stórefa að það séu nánast bara stelpur, kvár og konur sem geti lesið og skilið hvað þessi pistill fjallar um, þar sem það er, jú, okkur kennurum að kenna að drengir séu ólæsir og eigi sér enga framtíð.

Ábyrgðin á lærdómi barns er ekki einkamál skólans 

Ef þú, kæri Íslendingur, skilur ekki eða átt erfitt með að lesa þennan pistil, þá biðst ég innilegrar „afsökunar“ – fyrir hönd þeirra sem stóðu þér næst – og veittu þér ekki þann tíma, stuðning, hvata og þá aðstoð sem þú þurftir á að halda til að öðlast góða lestarfærni. Sjáðu til, það er nefnilega þannig að ábyrgðin á lestarfærni þinni er ekki alfarið í höndum þeirra kennara sem þú hafðir í gegnum skólagöngu þína, heldur einnig foreldra eða forráðamanna þinna. Já, ábyrgðin er nefnilega þeirra líka.

Endurtekin ósannindi verða að „staðreyndum“ 

Það hefur reyndar verið sagt í – jaa, ég veit ekki í hvað mörg ár – að drengir nenni ekki, hafi ekki áhuga eða getu til að læra. Við skulum hafa það alveg á hreinu: það er einfaldlega ekki staðreyndin. En ef drengir eru sífellt mataðir af þessari „staðreynd“ í áratugi, þá fara þeir að trúa því að þeir geti ekki lært að lesa, hafi ekki getuna til þess. Börn trúa nefnilega auðveldlega því sem þau sjá og heyra. Meira að segja fullorðið fólk fer að trúa því að það geti ekki hitt og þetta – eða að heimurinn sé svona eða hinsegin – af sömu ástæðum.

Börn læra ekki eins – hættu að láta eins og þau geri það 

Það er staðreynd að við erum ekki öll eins og við lærum og tileinkum okkur hluti ekki á sama hátt. Önnur staðreynd er sú að innan hvers heimilis ríkir fjölbreytileiki og að þarfir hvers og eins eru langt frá því að vera þær sömu. Þarfir systkina geta verið mjög ólíkar og krefjandi. Foreldrar þurfa að finna mismunandi leiðir til að sinna þörfum barna sinna og bera fulla ábyrgð á velferð þeirra. Nú skulum við setja þessar staðreyndir saman og yfirfæra þær inn í kennslustofur umsjónarkennara í grunnskólum landsins – í skóla án aðgreiningar.

Misjafn fjöldi nemenda. Óteljandi þarfir. Fáir kennarar. 

Nemendahópar umsjónarkennara samanstanda jafnan af fjölbreyttum hópi nemenda, oft um tuttugu – ósjaldan fleiri – þar sem hver einstaklingur býr yfir sínum eigin þörfum. Þarfirnar eru aldrei jafnmargar og nemendurnir sjálfir; þær eru einfaldlega óteljandi.

Kennsla er fag – ekki einhver skoðun 

Kennarar þurfa að greina hverjar þarfir nemenda þeirra eru og aðlaga kennslu sína að hverjum og einum. Þeir þurfa að vinna sér inn traust og virðingu allra nemenda sinna. Þeir þurfa að átta sig á hvar hver nemandi er staddur, bæði námslega og félagslega, hvaða kennsluaðferðir henta og hvaða aðferðir henta ekki hverjum og einum.

Settu þig í spor kennarans áður en þú talar 

Kennarar þurfa einnig að finna leiðir til að sinna hverjum nemanda án þess að það bitni á þörfum annarra nemenda. Núna er kominn tími til að þið, kæru lesendur, setjið ykkur í spor þessara kennara og leggið til hliðar þá sérfræðiþekkingu sem þið teljið ykkur búa yfir á sviði skólamála og kennsluaðferða. Talið um skólamál og nám barna ykkar á jákvæðan hátt og berið virðingu fyrir námi þeirra.

Bakvið hvern árangur er vinna sem þú sérð ekki 

Ég hef síðustu ár verið með mjög ólíka nemendahópa, þar sem allur fjölbreytileikinn hefur fengið að njóta sín, ásamt þeim ólíku þörfum sem honum fylgja. Ég hef lagt alla mína getu, þekkingu, svita og tár í að koma til móts við þarfir nemenda minna, svo þeir öðlist jákvæða, góða og skemmtilega skólagöngu. Umfram allt hef ég, ásamt mínum „kollegum”, gert allt sem í okkar valdi stendur til að börnin ykkar fái þá aðstoð og hjálp sem þau þurfa til að öðlast góða lestarfærni. Það er mér sannur heiður að hafa fengið að kenna ótal mörgum af ykkar frábæru og dýrmætu börnum. Og ég er alls ekki ein um allt þetta.

Virðing fyrir skólanum skiptir börnin máli 

Ég vil að lokum þakka öllum kennurum, stjórnendum og öðru starfsfólki í skólum landsins fyrir framúrskarandi og óeigingjörn störf. Ykkur, kæru Íslendingar, óska ég alls hins besta. Verið stolt og gleðjist yfir þeim árangri sem börnin ykkar hafa náð – og umfram allt: gefið börnunum ykkar ykkar tíma til að nýta og njóta.

Menntun barna byrjar ekki í kennslustofunni – hún byrjar hjá fullorðnum sem axla ábyrgð.

Höfundur er umsjónarkennari á yngsta stigi grunnskóla þar sem kennt er eftir aðferðum Byrjendalæsis.