Allt til andskotans Páll Stefánsson skrifar 3. maí 2014 09:30 Páll Stefánsson, ljósmyndari fór í áhrifamikið ferðlag í flóttamannabúðir. Fór að gráta. Þetta var of mikið. Fyrsta kvöldið á Hotel Akl. Það heyrði það enginn. Ég var eini gesturinn, og eini starfsmaðurinn — eigandinn — var staddur á neðri hæðinni, langt frá herbergi sex. Það sem hafði truflað mig svona mikið, fyrsta daginn í Beqaa-dalnum, voru öll börnin sem ég hafði mætt, brotabrot af þeirri milljón flóttamanna frá Sýrlandi, nú í Líbanon, þessu litla fjögurra milljóna manna landi. Og hinum megin við hæðina, í austri, lá Sýrland; þaðan bárust lágstemmdar drunur inn í herbergið mitt. Þar geisar stríð. Þrjár milljónir manna hafa nú þegar flúið Sýrland síðan borgarastríðið hófst fyrir þremur árum. Að minnsta kosti fimm milljónir eru á vergangi innan landsins, en fyrir tveimur árum var íbúatalan 22 milljónir. Þetta ástand er ekki í lagi. Og það lagast ekkert. Allir sem ég hitti sögðu að þetta ástand muni vara í tíu, jafnvel fimmtán ár. Eins og borgarastríðið í Líbanon, sem nú er lokið fyrir löngu. Eftir fimmtán ár verður Najwa, litla nýfædda stelpan sem ég hitti með bróður hennar og mömmu fyrsta kvöldið, að fara í menntaskóla. Staðreyndin er bara sú að hér í Beqaa-dalnum er engin framtíð, engin skólaganga, ekkert. Og pabbinn? Einn af 206 þúsund sem misst hafa lífið, eða kannski einn af 130 þúsund sem hafa horfið, mun aldrei sjá eða hitta dóttur sína. Þetta jafngildir íslenskri þjóð, sem hefur dáið, eða gufað upp, í Sýrlandi á þremur árum.Flóttamannahjálp Sameinuðu þjóðanna og Rauði krossinn gera lítil kraftaverk á hverjum degi. En það dugar skammt; slíkur er fjöldinn. Beqaa-dalurinn, fæðukista Líbanons, er allur þakinn tjöldum sýrlenskra flóttamanna. Einfaldri trégrind er klambrað saman, síðan er plast strekkt yfir og heft fast — oft gamlar útrunnar risaauglýsingar. Að lokum eru lögð gömul sumardekk á þakið sem farg. Framtakssamir setja smá steypuskán á gólfið til að gera það þrifalegra; moldargólf er bæði skítugt og rakt. Þarna, á fimm komma fimm fermetrum, býr fólk. Heilu og hálfu fjölskyldurnar sem eiga ekkert nema lífið sjálft, og stundum einar buxur eða tvenn pils til skiptanna. Klósettum er komið upp, bárujárnstunnum með þaki og gati í illa steyptu gólfinu, síðan ganga rör út út úr þeim. Rör sem ná ekki lengra en hundrað sentímetra, þar sem kúkur, piss og ólykt taka vel á móti gestum og gangandi. Líklega er á annað hundrað manns um hvert klósett en aldrei sá ég biðröð. Rennandi vatn, ekkert. En tanka þar sem fólk getur sótt vatn til matargerðar og þrifnaðar er að finna með jöfnu millibili í tjaldbúðunum. En þrátt fyrir allt kom það mér mest á óvart hve fólk var hreinlegt, æðrulaust, kurteist og stolt. Þarna hitti ég kristna, drúsa, alavíta, sjíta og súnnía, trúin var ekki að trufla. Allir lögðust á árar við að hjálpa næsta manni að koma upp tjaldi, bústað, finna mat. Og börnin léku sér í einhvers konar brennó, feluleik eða stríðsleik. Pang! Dauður. Þarna deyrð þú í þykjustunni. Hér heldurðu því eina sem þú átt: lífinu. Hér er það öruggt. Hvernig gat þetta gerst í Sýrlandi? Hjá þessari umburðarlyndu, velmenntuðu fjölmenningarþjóð. Með Damaskus, heillandi heimsborg, sem höfuðborg. Óskiljanlegt.Ósköpin byrjuðu í borginni Daraa, við jórdönsku landamærin, þann 15. mars 2011, þegar 15 börn á aldrinum níu til fimmtán ára og öll úr sömu fjölskyldunni krotuðu níð um stjórnina á skólavegginn sinn. Þau voru handtekin og þremur dögum seinna söfnuðust 3.000 manns saman til að óska eftir því að þau yrðu látin laus. Þau gerðu jafnframt kröfu um umbætur á stjórnarfari Sýrlands, og að tekið yrði á spillingu í landinu. Öryggissveitir tóku af hörku á mótmælendum og skutu fjóra til bana. Arabíska vorið breytist í fimbulvetur. Í fjörutíu og fjögur ár, síðan 1970, hefur al-Assad-fjölskyldan stjórnað landinu með stuðningi Ba‘ath-flokksins. Fyrst var það Hafez al-Assad sem stjórnaði landinu í 30 ár, frá 1970 til dauðadags árið 2000, þegar sonurinn, breskmenntaði augnlæknirinn Bashar Hafez al-Assad, tók við forsetaembættinu. Fjölskyldan er alavítar, trúarbrögð milli gyðingdóms og súnnímúslíma sem aðeins 11 prósent þjóðarinnar tilheyra, og þeir hafa stjórnað og ráðið öllu undanfarna hálfa öld þrátt fyrir að þrír af hverjum fjórum Sýrlendingum séu súnnímúslímar og einn af hverjum tíu kristinnar trúar, auk drúsa og örfárra gyðinga. Eins og staðan er í dag er stríðið í pattstöðu. Enginn er með yfirhöndina. Stjórnin heldur 40 prósentum landsins, 60 prósentum íbúanna, og mismunandi hópar uppreisnarmanna halda héraði og héraði og hafa barist hver við annan af mikilli heift, rétt eins og við stjórnarherinn. Rússar hafa verið helstu bandamenn ríkisstjórnarinnar ásamt Hizbollah-samtökunum í Líbanon en Sádar, Bandaríkjamenn og Flóaríkin hafa verið öflugustu bandamenn uppreisnarmanna. Allir stríðsaðilar hafa framið voðaverk, stríðsglæpi á óbreyttum borgurum, og notað jafnvel til þess efnavopn. Síðast, nú fyrir tveimur vikum í Kafr Zita, þorpi 200 km norður af Damaskus sem uppreisnarmenn halda. Stjórnin var fljót að kenna uppreisnarmönnum um ódæðið en gat ekki útskýrt hvernig ríkisfjölmiðlar gátu varað vinveitt þorp í nágrenninu við yfirvofandi efnavopnaárás, með sólarhrings fyrirvara. Í rúminu, síðasta kvöldið í dalnum, hugsaði ég um allt það fólk sem ég hafði hitt, endurskoðandann, vínbóndann og manninn hennar, ljóðskáldið og ljósmyndarann án myndavéla. Þær hurfu þegar húsið hans sprakk í Aleppo. Öll börnin, sem hafa alla framtíðina fyrir sér, en samt sem áður enga framtíð. Konuna með fimm börn en engan maka. Kraftmikla manninn sem ásamt tíu ára dóttur sinni, laskaðri á fæti eftir stríðið, brenna saman jörð og leir og búa til múrsteina til að útbúa skjól fyrir vini og vandamenn. Svíar hafa sýnt manndóm og mannúð og veitt 26 þúsund Sýrlendingum hæli á síðustu tveimur árum. Hvenær kemur að okkur? Ef við notuðum höfðatöluregluna, og vildum vera jafnokar frænda vorra, Svía, værum við búin að veita bara 900 Sýrlendingum varanlegt skjól, af þeim þremur milljónum sem hafa misst landið sitt, og lífið fram undan. Úr herbergisglugganum ljómaði austurhimininn. Herbergi sex skalf. Sprenging. Helvítis stríð. Mest lesið Sá eini fagmenntaði missti vinnuna Innlent Þyrla ferjaði vistir fyrir fjallgönguhóp Ratcliffe Innlent Kviknaði í gömlum bústað við Rauðavatn Innlent Óttast að efnið sé þegar komið í dreifingu á Íslandi Innlent „Kynjafræði er pólitísk í eðli sínu“ Innlent Óbeit ungra drengja á trans fólki áhyggjuefni Innlent „En það sem ég var aldrei, var nauðgari“ Erlent „Allt sem er innan velsæmismarka verður tekið til greina“ Innlent Ekki mikill sparnaður í að segja upp fagfólki Innlent Mannúðarmál að fangar fái að afplána í sínu heimalandi Innlent Fleiri fréttir Tæknidagur fjölskyldunnar er í Neskaupstað í dag Ekki mikill sparnaður í að segja upp fagfólki Óbeit ungra drengja á trans fólki áhyggjuefni Menntaðir þjónar sniðgengnir og óbeit ungra drengja á trans fólki Óttast að efnið sé þegar komið í dreifingu á Íslandi Landris hafið og enn dregur úr skjálftavirkni Þyrla ferjaði vistir fyrir fjallgönguhóp Ratcliffe Mannúðarmál að fangar fái að afplána í sínu heimalandi Sá eini fagmenntaði missti vinnuna Fangageymslur fullar eftir nóttina Kviknaði í gömlum bústað við Rauðavatn „Kynjafræði er pólitísk í eðli sínu“ Vilja fækka leyfilegum fjölda borgarfulltrúa Segir mjög litlar líkur á öðru gosi á næstunni „Allt sem er innan velsæmismarka verður tekið til greina“ Eldrauðar kauphallir og færri hraðahindranir í borginni Björg Ásta nýr framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins Ákærður fyrir að aka stolnum bíl út af skakkur og dauðadrukkinn „Þetta er risastór áfangi og gleðitíðindi fyrir Kópavogsbæ“ Hætta við uppbygginguna vegna „neikvæðrar umræðu“ Landris hafið á ný Arndís Bára lögreglustjóri næsta árið Fyrstu samtöl við Rubio lofi góðu Innan við helmingur barna segir frá kynferðisofbeldinu Gefa út ferðaleiðbeiningar fyrir hinsegin fólk Hafi fullan stuðning til að auka útgjöld til varnarmála Mátti binda barn á höndum og fótum og kitla það SFS hafi skrópað á fund ráðuneytisins Langflestir telja afsögn Ásthildar rétta ákvörðun Ný könnun um viðhorf til veiðigjalda Sjá meira
Fór að gráta. Þetta var of mikið. Fyrsta kvöldið á Hotel Akl. Það heyrði það enginn. Ég var eini gesturinn, og eini starfsmaðurinn — eigandinn — var staddur á neðri hæðinni, langt frá herbergi sex. Það sem hafði truflað mig svona mikið, fyrsta daginn í Beqaa-dalnum, voru öll börnin sem ég hafði mætt, brotabrot af þeirri milljón flóttamanna frá Sýrlandi, nú í Líbanon, þessu litla fjögurra milljóna manna landi. Og hinum megin við hæðina, í austri, lá Sýrland; þaðan bárust lágstemmdar drunur inn í herbergið mitt. Þar geisar stríð. Þrjár milljónir manna hafa nú þegar flúið Sýrland síðan borgarastríðið hófst fyrir þremur árum. Að minnsta kosti fimm milljónir eru á vergangi innan landsins, en fyrir tveimur árum var íbúatalan 22 milljónir. Þetta ástand er ekki í lagi. Og það lagast ekkert. Allir sem ég hitti sögðu að þetta ástand muni vara í tíu, jafnvel fimmtán ár. Eins og borgarastríðið í Líbanon, sem nú er lokið fyrir löngu. Eftir fimmtán ár verður Najwa, litla nýfædda stelpan sem ég hitti með bróður hennar og mömmu fyrsta kvöldið, að fara í menntaskóla. Staðreyndin er bara sú að hér í Beqaa-dalnum er engin framtíð, engin skólaganga, ekkert. Og pabbinn? Einn af 206 þúsund sem misst hafa lífið, eða kannski einn af 130 þúsund sem hafa horfið, mun aldrei sjá eða hitta dóttur sína. Þetta jafngildir íslenskri þjóð, sem hefur dáið, eða gufað upp, í Sýrlandi á þremur árum.Flóttamannahjálp Sameinuðu þjóðanna og Rauði krossinn gera lítil kraftaverk á hverjum degi. En það dugar skammt; slíkur er fjöldinn. Beqaa-dalurinn, fæðukista Líbanons, er allur þakinn tjöldum sýrlenskra flóttamanna. Einfaldri trégrind er klambrað saman, síðan er plast strekkt yfir og heft fast — oft gamlar útrunnar risaauglýsingar. Að lokum eru lögð gömul sumardekk á þakið sem farg. Framtakssamir setja smá steypuskán á gólfið til að gera það þrifalegra; moldargólf er bæði skítugt og rakt. Þarna, á fimm komma fimm fermetrum, býr fólk. Heilu og hálfu fjölskyldurnar sem eiga ekkert nema lífið sjálft, og stundum einar buxur eða tvenn pils til skiptanna. Klósettum er komið upp, bárujárnstunnum með þaki og gati í illa steyptu gólfinu, síðan ganga rör út út úr þeim. Rör sem ná ekki lengra en hundrað sentímetra, þar sem kúkur, piss og ólykt taka vel á móti gestum og gangandi. Líklega er á annað hundrað manns um hvert klósett en aldrei sá ég biðröð. Rennandi vatn, ekkert. En tanka þar sem fólk getur sótt vatn til matargerðar og þrifnaðar er að finna með jöfnu millibili í tjaldbúðunum. En þrátt fyrir allt kom það mér mest á óvart hve fólk var hreinlegt, æðrulaust, kurteist og stolt. Þarna hitti ég kristna, drúsa, alavíta, sjíta og súnnía, trúin var ekki að trufla. Allir lögðust á árar við að hjálpa næsta manni að koma upp tjaldi, bústað, finna mat. Og börnin léku sér í einhvers konar brennó, feluleik eða stríðsleik. Pang! Dauður. Þarna deyrð þú í þykjustunni. Hér heldurðu því eina sem þú átt: lífinu. Hér er það öruggt. Hvernig gat þetta gerst í Sýrlandi? Hjá þessari umburðarlyndu, velmenntuðu fjölmenningarþjóð. Með Damaskus, heillandi heimsborg, sem höfuðborg. Óskiljanlegt.Ósköpin byrjuðu í borginni Daraa, við jórdönsku landamærin, þann 15. mars 2011, þegar 15 börn á aldrinum níu til fimmtán ára og öll úr sömu fjölskyldunni krotuðu níð um stjórnina á skólavegginn sinn. Þau voru handtekin og þremur dögum seinna söfnuðust 3.000 manns saman til að óska eftir því að þau yrðu látin laus. Þau gerðu jafnframt kröfu um umbætur á stjórnarfari Sýrlands, og að tekið yrði á spillingu í landinu. Öryggissveitir tóku af hörku á mótmælendum og skutu fjóra til bana. Arabíska vorið breytist í fimbulvetur. Í fjörutíu og fjögur ár, síðan 1970, hefur al-Assad-fjölskyldan stjórnað landinu með stuðningi Ba‘ath-flokksins. Fyrst var það Hafez al-Assad sem stjórnaði landinu í 30 ár, frá 1970 til dauðadags árið 2000, þegar sonurinn, breskmenntaði augnlæknirinn Bashar Hafez al-Assad, tók við forsetaembættinu. Fjölskyldan er alavítar, trúarbrögð milli gyðingdóms og súnnímúslíma sem aðeins 11 prósent þjóðarinnar tilheyra, og þeir hafa stjórnað og ráðið öllu undanfarna hálfa öld þrátt fyrir að þrír af hverjum fjórum Sýrlendingum séu súnnímúslímar og einn af hverjum tíu kristinnar trúar, auk drúsa og örfárra gyðinga. Eins og staðan er í dag er stríðið í pattstöðu. Enginn er með yfirhöndina. Stjórnin heldur 40 prósentum landsins, 60 prósentum íbúanna, og mismunandi hópar uppreisnarmanna halda héraði og héraði og hafa barist hver við annan af mikilli heift, rétt eins og við stjórnarherinn. Rússar hafa verið helstu bandamenn ríkisstjórnarinnar ásamt Hizbollah-samtökunum í Líbanon en Sádar, Bandaríkjamenn og Flóaríkin hafa verið öflugustu bandamenn uppreisnarmanna. Allir stríðsaðilar hafa framið voðaverk, stríðsglæpi á óbreyttum borgurum, og notað jafnvel til þess efnavopn. Síðast, nú fyrir tveimur vikum í Kafr Zita, þorpi 200 km norður af Damaskus sem uppreisnarmenn halda. Stjórnin var fljót að kenna uppreisnarmönnum um ódæðið en gat ekki útskýrt hvernig ríkisfjölmiðlar gátu varað vinveitt þorp í nágrenninu við yfirvofandi efnavopnaárás, með sólarhrings fyrirvara. Í rúminu, síðasta kvöldið í dalnum, hugsaði ég um allt það fólk sem ég hafði hitt, endurskoðandann, vínbóndann og manninn hennar, ljóðskáldið og ljósmyndarann án myndavéla. Þær hurfu þegar húsið hans sprakk í Aleppo. Öll börnin, sem hafa alla framtíðina fyrir sér, en samt sem áður enga framtíð. Konuna með fimm börn en engan maka. Kraftmikla manninn sem ásamt tíu ára dóttur sinni, laskaðri á fæti eftir stríðið, brenna saman jörð og leir og búa til múrsteina til að útbúa skjól fyrir vini og vandamenn. Svíar hafa sýnt manndóm og mannúð og veitt 26 þúsund Sýrlendingum hæli á síðustu tveimur árum. Hvenær kemur að okkur? Ef við notuðum höfðatöluregluna, og vildum vera jafnokar frænda vorra, Svía, værum við búin að veita bara 900 Sýrlendingum varanlegt skjól, af þeim þremur milljónum sem hafa misst landið sitt, og lífið fram undan. Úr herbergisglugganum ljómaði austurhimininn. Herbergi sex skalf. Sprenging. Helvítis stríð.
Mest lesið Sá eini fagmenntaði missti vinnuna Innlent Þyrla ferjaði vistir fyrir fjallgönguhóp Ratcliffe Innlent Kviknaði í gömlum bústað við Rauðavatn Innlent Óttast að efnið sé þegar komið í dreifingu á Íslandi Innlent „Kynjafræði er pólitísk í eðli sínu“ Innlent Óbeit ungra drengja á trans fólki áhyggjuefni Innlent „En það sem ég var aldrei, var nauðgari“ Erlent „Allt sem er innan velsæmismarka verður tekið til greina“ Innlent Ekki mikill sparnaður í að segja upp fagfólki Innlent Mannúðarmál að fangar fái að afplána í sínu heimalandi Innlent Fleiri fréttir Tæknidagur fjölskyldunnar er í Neskaupstað í dag Ekki mikill sparnaður í að segja upp fagfólki Óbeit ungra drengja á trans fólki áhyggjuefni Menntaðir þjónar sniðgengnir og óbeit ungra drengja á trans fólki Óttast að efnið sé þegar komið í dreifingu á Íslandi Landris hafið og enn dregur úr skjálftavirkni Þyrla ferjaði vistir fyrir fjallgönguhóp Ratcliffe Mannúðarmál að fangar fái að afplána í sínu heimalandi Sá eini fagmenntaði missti vinnuna Fangageymslur fullar eftir nóttina Kviknaði í gömlum bústað við Rauðavatn „Kynjafræði er pólitísk í eðli sínu“ Vilja fækka leyfilegum fjölda borgarfulltrúa Segir mjög litlar líkur á öðru gosi á næstunni „Allt sem er innan velsæmismarka verður tekið til greina“ Eldrauðar kauphallir og færri hraðahindranir í borginni Björg Ásta nýr framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins Ákærður fyrir að aka stolnum bíl út af skakkur og dauðadrukkinn „Þetta er risastór áfangi og gleðitíðindi fyrir Kópavogsbæ“ Hætta við uppbygginguna vegna „neikvæðrar umræðu“ Landris hafið á ný Arndís Bára lögreglustjóri næsta árið Fyrstu samtöl við Rubio lofi góðu Innan við helmingur barna segir frá kynferðisofbeldinu Gefa út ferðaleiðbeiningar fyrir hinsegin fólk Hafi fullan stuðning til að auka útgjöld til varnarmála Mátti binda barn á höndum og fótum og kitla það SFS hafi skrópað á fund ráðuneytisins Langflestir telja afsögn Ásthildar rétta ákvörðun Ný könnun um viðhorf til veiðigjalda Sjá meira