Undir­búningur kólnunar: Hver er BMI stuðullinn þinn í vinnu?

Allt frá því að menn stóðu niður við höfn – í von og ótta um hvort verkstjórinn myndi velja þá til vinnu þann daginn eða ekki.

Yfir í samtímasöguna okkar: Áfallið þegar við fórum í gegnum bankahrunið og síðan heimsfaraldur rétt rúmum áratug síðar.

Það merkilega er samt að þegar talið berst að undirbúningi kólnunar fyrir komandi samdráttarskeið nú – sem og hraðar tækniframfarir – byrjar Gylfi á því að tala um okkur sjálf.

Og atvinnuhæfnina okkar:

Við þurfum að bera ábyrgð á því sjálf að vera í fínu formi í vinnunni. 

Það má segja að atvinnuhæfnin okkar sé BMI-stuðullinn okkar í vinnu.“

Mörg ráð eru veitt um úrræði sem hægt er að grípa til þegar samdráttur er verulegur.

„Uppsagnir eiga að vera síðasta lendingin.“

Í Atvinnulífinu í gær og í dag er fjallað um undirbúning vinnustaða undir komandi samdráttarskeið.

Góðu ráðin strax: Úrræði

Það felast viss tækifæri í samdráttarskeiðinu sem fram undan er. Og þeim hagræðingum sem mögulega munu fylgja hraðri þróun gervigreindar og tækni.

Því ólíkt bankahruninu eða Covid – sem skullu á okkur án nokkurs fyrirvara – höfum við nú svigrúm til að undirbúa okkur.

„Við lærðum gríðarlega mikið af bankahruninu. Enda töpuðust þá þúsundir starfa og heilu deildirnar í fyrirtækjum þurrkuðust út. Menn vissu í upphafi ekki hvernig ætti að bregðast við, en úr varð gríðarlegur lærdómur í breytingastjórnun og mannauðsstjórnun,“ segir Gylfi.

Það sama á við um heimsfaraldurinn.

„Það hefur mikill þroski í mannauðsmálum byggst upp í fyrirtækjum og stofnunum á Íslandi síðustu árin. Vinnustaðir eru mjög meðvitaðir um mannauðsmálin og betur undirbúnir undir erfið mál en áður,“ segir Gylfi um reynsluna okkar.

En er það nóg? Því við virðumst vera sérfræðingar í að bregðast við en ekkert sérstaklega góð í að skipuleggja eitthvað fyrirbyggjandi.“

Nú sé hins vegar sá tími sem vinnustaðir ættu fyrir alvöru að rýna í reynslubankann sinn.

„Velta fyrir sér hvað gerðum við í kjölfar bankahrunsins sem heppnaðist vel eða skilaði mestum árangri í Covid?“

Gylfi segir mörg úrræði hafa nýst vel í fyrri lægðum og nefnir nokkur dæmi:

En hvað með okkur sjálf?

En aftur í okkar eigin ábyrgð og hvað við sem einstaklingar getum gert til að undirbúa okkur undir komandi samdráttarskeið eða breytta tíma.

Hvaða BMI-stuðull er þetta eiginlega sem atvinnuhæfnin felur í sér?

Gylfi útskýrir að í nokkurn tíma hafi verið aukin umræða í Evrópu um það sem kallast á ensku employability – eða atvinnuhæfni. Þessi umræða hafi aukist vegna þess að víða sé staðan sú að þar sem atvinnuleysi er mikið sé jafnvel þriðja kynslóðin nú án vinnu.

„Hugtakið atvinnuhæfni varð til sem viðbragð við langtímaatvinnuleysi þar sem fyrirtæki, stéttarfélög og starfsmenn fóru að horfa meira til atvinnuhæfni hvers og eins, sem segir til dæmis mikið til um hversu góð við erum í að takast á við breytingar.“

„Við berum sjálf ríka ábyrgð á að viðhalda og efla atvinnuhæfni okkar. En atvinnuhæfni er líka sameiginlegt verkefni einstaklinga, vinnuveitenda og samfélagsins.“

Nú eru til dæmis uppi vangaveltur um hvaða störfum muni fækka með tilkomu gervigreindarinnar. En í þessu er það á okkar ábyrgð að vera í góðu formi í vinnunni í merkingunni að vera atvinnuhæf,“ 

segir Gylfi og líkir atvinnuhæfninni við það hvernig við byggjum upp okkar líkamlega form:

Það gerist hægt og rólega og þegar vel gengur. Ekki aðeins þegar áfallið er skollið á.

Gylfi bendir á að á Íslandi hafi fólk margar leiðir til að efla atvinnuhæfnina sína.

„Stéttarfélögin og vinnuveitendur eiga hrós skilið á Íslandi fyrir öfluga fræðslu- og starfsþróunarsjóði. Þessir sjóðir eru góð leið til að efla atvinnuhæfi fólks – eitthvað sem kemur öllum til góða.“

Sjálfsmyndin okkar

Gylfi segir vinnuna svo stóran hluta af sjálfsmynd Íslendinga að úrræði þurfi alltaf að skoðast út frá því mannlega.

Það geti til dæmis verið viðkvæmt að stinga upp á því við 63 ára gamlan einstakling að hætta að vinna 63 ára.

„Vá, er ég orðinn úreltur?“ gætu margir spurt sig.

Þegar kemur til uppsagna er ekki lengur sjálfgefið að þeir sem síðast voru ráðnir verði fyrstir til að missa vinnuna. Breyttar hæfniskröfur og tækniframfarir geta haft áhrif á hvaða störf og þekkingu fyrirtæki telja mikilvægt að varðveita.

„Það er mismunandi hvernig þetta getur komið til í uppsögnum. Í sumum greinum eru umsamin starfsaldursréttindi þar sem eldri starfsmönnum er síður sagt upp, til dæmis í hópi flugmanna. Í öðrum geirum getur þetta verið mat fólks þar sem starfsfólk eldra en sextugt – stundum kallað ‚gráa gullið‘ – heldur áfram störfum þar sem yngra fólk á oft auðveldara með að fá nýja vinnu. Á móti kemur að hér gæti átt við að undirbúa snemmtæk starfslok.“

Atvinnumissir getur verið eitt af stærstu áföllum sem fólk verður fyrir á starfsævinni og mælist hátt á viðurkenndum kvörðum yfir streituvaldandi lífsatburði.

„Uppsögn þarf því alltaf að undirbúa vel og styðja fólk, til dæmis með aðstoð við ferilskrá og atvinnuleit og með sálfræðiaðstoð. Stéttarfélögin koma þar sterkt inn.“

Þá megi ekki gleyma þeim sem eftir sitja.

„Samvinna hópsins er hluti af vinnustaðamenningunni. Góðum móral og starfsanda sem getur verið kjölfestan í hverri deild. Ef til dæmis fjórum starfsmönnum af tólf er sagt upp, getur þetta haft áhrif á þann hóp sem eftir situr,“ segir Gylfi og vísar þar til þess sem oft er talað um sem heilkenni hins hólpna (e. lay off survivor syndrome). Þeir sem eftir sitja geta upplifað samviskubit, óöryggi og kvíða fyrir eigin framtíð. Traust til stjórnenda getur einnig minnkað og starfsandi versnað.

Þá segir Gylfi mikilvægt að stjórnendur fái stuðning líka. Fátt sé jafn erfitt í þeirra hlutverki en að segja upp góðu fólki.

Segðu allt og segðu satt

Rétt eins og Gylfi fór svo vel yfir með okkur í upphafi Covid, sé góð upplýsingamiðlun algjört lykilatriði.

„Gullna reglan er að segja allt, vera heiðarlegur, greina fljótt og örugglega frá því sem fram undan er og segja allan sannleikann,“ segir Gylfi.

Stundum geti upplýsingamiðlun þó verið vandasöm, sérstaklega hjá félögum sem skráð eru á hlutabréfamarkað.

„Skráð félög þurfa að fylgja sérstökum reglum um upplýsingagjöf, sem getur gert það flóknara að upplýsa starfsfólk með góðum fyrirvara. Því skiptir miklu máli að vanda tímasetningu og miðlun slíkra upplýsinga,“ segir Gylfi.

Að nýta fyrri reynslu og undirbúa vinnustaðinn vel undir komandi samdráttarskeið og breytingar sé hins vegar tækifæri sem vinnustaðir hafa nú og Gylfi hvetur fólk til að nýta þetta svigrúm.

„Þetta er í raun bara breytingastjórnun 101,“ segir Gylfi og hnykkir á nokkrum góðum ráðum fyrir okkur að muna. Sem í raun má segja að séu þessi atriði helst: