Hvernig á kyn­líf að vera?

Við byrjum ekki með autt blað þegar kemur að kynlífi. Áður en við byrjum sjálf að stunda kynlíf höfum við þegar fengið ótal skilaboð um hvernig það eigi að vera. Frá fjölskyldu, vinum, trúarbrögðum, kynfræðslu, samfélagsmiðlum, klámi og menningunni í kringum okkur lærum við hvað telst eðlilegt og æskilegt, hver á að hafa frumkvæði, hver á að vilja meira og hvaða líkamar eru eftirsóknarverðir. Og við tökum þessar hugmyndir með okkur inn í svefnherbergið á fullorðinsaldri.

Við þekkjum mörg einhverjar af þessum hugmyndum: Karlmenn eiga alltaf að vilja kynlíf. Konur vilja frekar nánd. Maðurinn á að hafa frumkvæði. Samfarir eru aðalatriðið. Báðir aðilar eiga að fá fullnægingu og helst á sama tíma. Löngun á að kvikna sjálfkrafa. Ástfangið par stundar reglulega kynlíf.

En málið er að þetta er ekki náttúrulögmál. Þetta eru hugmyndir sem við höfum lært.

Hvað gerist þá þegar raunverulegt kynlíf passar ekki við þessar hugmyndir? Þá hlýtur eitthvað að vera að okkur, ekki satt?

Hvernig er kynlífið sem mig á að langa í?

Þegar fólk upplifir minni kynlöngun, erfiðleika með fullnægingu eða aðra kynferðislega erfiðleika er auðvelt að beina athyglinni strax að einstaklingnum. Af hverju langar mig svona sjaldan í kynlíf? Af hverju fæ ég ekki fullnægingu? Er eitthvað að mér?

En kynferðisleg viðbrögð verða ekki til óháð aðstæðum. Rannsóknir sýna til dæmis að konur sem upplifa kynferðislega erfiðleika tengja þá meðal annars við skort á umhyggju frá maka, lítinn eða engan forleik eða önnur vandamál í sambandinu. Í slíku samhengi er skortur á löngun eða fullnægingu ekki endilega merki um að eitthvað sé að einstaklingnum. Hann getur verið eðlilegt viðbragð við kynlífi sem veitir litla ánægju eða mætir ekki þörfum viðkomandi.

Þess vegna er ekki alltaf nóg að spyrja hvers vegna okkur langar ekki í kynlíf. Það getur verið jafn mikilvægt að spyrja: Hvernig er kynlífið sem mig á að langa í? Finn ég fyrir öryggi? Er pláss fyrir mínar langanir? Má ég segja nei án þess að það verði vandamál? Get ég sagt hvað mér finnst gott og hvað ekki? Er kynlífið ánægjulegt fyrir mig? Eða er ég stundum að taka þátt vegna þess að mér finnst að ég eigi að vilja það?

Stundum liggur vandinn nefnilega ekki í skorti á löngun heldur í því sem lönguninni er ætlað að beinast að. Okkur langar nefnilega alveg í kynlíf sem er gott og skemmtilegt. Engan langar til að stunda leiðinlegt kynlíf.

Hvaða reglur tókst þú með þér inn í svefnherbergið?

Menningin hefur líka áhrif á hvernig við túlkum eigin langanir. Ef eitthvað veitir okkur ánægju en við höfum lært að það sé rangt, skrýtið eða óviðeigandi getur ánægjan blandast skömm, ruglingi og óöryggi. Spurðu bara hvaða samkynhneigðu manneskju sem er, sem ólst upp á miðri seinustu öld.

Það getur því verið gagnlegt að spyrja sig: Hvaðan koma hugmyndir mínar um hvernig kynlíf á að vera? Hvað lærði ég um löngun, líkama, fullnægingar og kynhlutverk? Hvað lærði ég um að segja nei og hvað lærði ég um að biðja um það sem mig langar í?

Og kannski mikilvægast: Eru þetta í alvörunni mínar eigin skoðanir eða eitthvað sem ég lærði einhvers staðar á lífsleiðinni að væri ætlast til af mér?

Við getum ekki tekið menninguna úr kynlífinu. En við getum skoðað reglurnar sem við höfum tekið með okkur inn í svefnherbergið og ákveðið sjálf hverjar þeirra eiga raunverulega heima þar.

Höfundur er sambands- og kynlífsráðgjafi MSc.

Heimildir: „The Privileging of Pleasure: Sex Therapy in Global Cultural Context“ eftir Kathryn S. K. Hall og Cynthia A. Graham í bókinni Principles and Practice of Sex Therapy (6. útg., 2020).