Réttur barna til tvítyngis: ís­lenskt tákn­mál og ís­lenska

Mikil umræða hefur verið um læsi og menntun barna á Íslandi. Í þeirri umræðu má ekki gleyma heyrnarlausum og heyrnarskertum börnum, sem þurfa raunverulegan aðgang að tungumáli frá fyrstu árum ævinnar til að byggja upp málþroska, læsi og góðan námsárangur.

Fyrir þessi börn er ekki alltaf hægt að treysta eingöngu á heyrn til að tileinka sér tungumál. Því er mikilvægt að þau búi við málumhverfi þar sem bæði íslenskt táknmál og íslenska eru efld. Rannsóknir sýna að sterkur grunnur í fyrsta máli styður við málþroska, læsi, nám og félagsþroska. Tvítyngi eykur þannig möguleika barna til virkrar þátttöku í samfélaginu.

Á undanförnum árum höfum við ítrekað séð afleiðingar þess þegar börn fá ekki nægan aðgang að tungumáli á fyrstu æviárunum. Slíkt getur leitt til málsveltis sem hefur neikvæð áhrif á þroska og námsárangur. Rannsóknir sýna jafnframt að snemmbær tileinkun táknmáls styður við þróun ritmáls og annarra tungumála. Táknmál hindrar ekki máltöku talaðs máls heldur styðja málin hvort annað, einnig hjá börnum með kuðungsígræðslu.

Nauðsynlegt er að tryggja að öll heyrnarlaus og heyrnarskert börn fái aðgang að íslensku táknmáli um leið og heyrnarskerðing greinist. Táknmál á að vera sjálfsagður hluti snemmtækrar íhlutunar samhliða talþjálfun og notkun heyrnartækja eða kuðungsígræðslu. Einnig þarf að efla samstarf þeirra stofnana sem sinna þessum börnum og fjölskyldum þeirra.

Réttur barna til tungumáls er ekki aðeins mennta- eða heilbrigðismál heldur grundvallarmannréttindi. Öll börn eiga rétt á að þróa fyrsta mál sitt á þeim tíma sem heilinn er móttækilegastur fyrir tungumáli. Fyrir heyrnarlaus og heyrnarskert börn felur það í sér snemmbæran aðgang að bæði íslensku táknmáli og íslensku.

Höfundur er heyrnarlaus frá fæðingu og er íslenskt táknmál (ÍTM) fyrsta mál hennar. Hún er tvítyngd í íslensku táknmáli og íslensku og hefur einnig góða færni í amerísku táknmáli (ASL), alþjóða táknun (International Sign) og ritaðri ensku.

Höfundur er menntaður þroskaþjálfi og hefur lokið B.Ed.-gráðu í grunnskólakennarafræðum, viðbótardiplóma í kennslufræði háskóla, M.Ed.-gráðu í kennslufræði og skólastarfi og hefur áratuga reynslu af kennslu íslensks táknmáls.