John Grant tók Eld­borg með á­hlaupi — en hjartað vann stríðið

Fyrsta lagið, Pillows, leið dálítið fyrir óöryggi í tónhæð, og söngkonan minnti helst á hrædda mús í upphafi. Lagið var samt seiðandi, keimlíkt Desired Constellation af Medúllu Bjarkar. Það voru álíka fáir hljómar. Tónlistin var borin uppi af kliðmjúkum hljóðheimi flygilhorns, hljómborða og gítars. Hin lögin voru svipuð og sem betur fer óx söngkonunni smám saman ásmegin. Undir lokin var hún farin að syngja af öryggi og innlifun sem sefaði salinn, áður en stormurinn skall á.

John Grant ásamt RAKEL í Eldborg, laugardaginn 13. júní.

Afsakið, hlé

Og þá kom langt hlé. Kannski heldur langt, það jaðraði við að drepa niður andrúmsloftið. Sem betur fer mallaði eitthvað undir niðri. Á meðan tæknimenn pukruðust í myrkrinu við að tengja og stilla tækjabúnað var spiluð hljóðfæratónlist sem varð æ meira æsandi. Það var eins og Grant væri þarna á sviðinu, bara ósýnilegur, og með honum nokkrir neon-djöflar að fínstilla tónlistarforritið Ableton Live. Eftirvæntingin var áþreifanleg; eitthvað rosalegt var í aðsigi.

Grant mætti ekki til leiks til að þóknast neinum, heldur til að valta yfir salinn. Hann byrjaði tónleikana með hljóðheimi sem minnti á leikjasal óteljandi spilakassa, knúinn áfram af svakalegum takti. Mörg fyrstu laganna voru þessu marki brennd — full af áfergju og ofsa. Þetta myndaði sérkennilegan kontrapunkt við röddina sjálfa, þennan hlýja barítón. Hann er svo fallegur og áleitinn að hann gæti allt eins sungið Vetrarferðina eftir Schubert. En hér var engin Vetrarferð; þetta var herferð. Hernaðaraðgerð sem drap alla óvinina og sneri heim aftur með dýrmætt herfang.

Innilegri lög

Næst settist Grant við flygilinn og skipti yfir í lágstemmdari gír með lögum á borð við Queen of Denmark og Father. Bæði lögin sýna kannski best hvað gerir hann að meistara í sinni röð. Laglínurnar hreyfast varla um meira en hálftón eða heiltón í senn. Það grefur þær undir húðina og lætur sönginn hljóma meira eins og hvíslaðan sannleika upp í eyrað á manni. Textarnir fjalla um sjálfsfyrirlitningu, um að alast upp á mjög trúuðu heimili þar sem kynhneigð Grants var ekki samþykkt, og um vonbrigðin sem hann olli foreldrum sínum.

Þunglamalegur píanóleikur

En þótt tónlistin sjálf væri mögnuð, þá var píanóleikurinn það ekki. Píanóundirleikur sem samanstendur af síendurteknum hljómum í anda Elton John er óttalega andlaus, dálítið eins og gítarglamur í útilegu. Þetta kom á óvart, því lögin einkennast oft af virkilega hugvitsamlegum hljómagangi þar sem maður veit aldrei hvað kemur næst.

Píanóleikurinn var líka afskaplega harður og þungur. Maður bjóst hálfpartinn við að hinn endinn á flyglinum myndi lyftast upp frá gólfinu. Það var stundum eins og hann væri að berja IKEA-skáp saman með olnbogunum.

Hefði þurft að vera steindauður

Í Eldborginni er hægt að stilla endurómun, en eðli málsins samkvæmt er auðvitað ekki hægt að drepa hljómburðinn alveg. Fyrir raftónlist er best ef salurinn er sem þurrastur svo hljóðmaðurinn fái autt blað til að skapa þann hljóðheim sem hann lystir. Hér var dálítill glymjandi í gangi, sem gerði lag eins og All That School for Nothing nokkuð þungt og minna sniðugt en á plötunni.

Mér fannst líka skrýtið að göldróttu píanótónarnir í upphafi lagsins Marz skyldu verða að fremur óspennandi hljóðgervli úr tölvu á sviðinu. Kannski treysti Grant sér einfaldlega ekki til að spila þessar ljúfu hendingar á flygilinn sjálfur, sem eru vissulega flóknari en bara síendurteknir hljómar.

Fámenn hljómsveitin spilaði annars af snerpu þegar við átti. Krafturinn og ástríðan var smitandi, jafnvel þótt lætin yrðu full einhæf þegar fram í sótti.

Vantaði mýkt og léttleika

Á plötum Grants er mýkt og léttleiki, ekkert síður en kraftur, sem skilaði sér ekki til fulls hér. En það var samt nánast ómögulegt að rífa augun af sviðinu. Grant er of mikill persónuleiki; hann getur verið fyndinn, reiður, særður, klámfenginn, hádramatískur og berskjaldaður, stundum allt í sama laginu.

Bestu augnablikin voru þegar þessi mikla rödd fékk að standa nakin og nærri manni, án þess að vera grafin undir rafmögnuðum skriðdrekum. Queen of Denmark og Father þurftu enga flugeldasýningu. Þar dugði maðurinn, laglínan og þessi undarlega blanda af biturð og fegurð sem hann höndlar betur en flestir aðrir. Og það voru einmitt þessi lög sem eltu mig út úr salnum — ekki áhlaupin. Queen of Denmark var ég enn að raula dögum saman, löngu eftir að lætin sjálf voru gleymd. Miðað við fagnaðarlætin í salnum þá hefur sú verið raunin með fleiri.

Tónleikarnir hefðu hins vegar mátt anda meira. Vel hefðu getað verið fleiri innhverf augnablik í dagskránni. Það var stundum eins og Grant treysti ekki kyrrðinni — líkt og hann óttaðist að ef hann hætti að sprengja eitthvað í loft upp myndi salurinn uppgötva að undir öllum hávaðanum væri einfaldlega maður við píanó með brostið hjarta.

Niðurstaða:

RAKEL kom inn sem hrædd mús en stækkaði með hverri nótu. Grant réðst inn eins og neon-djöfull, fyrst ósýnilegur og svo sýnilegur, og tók Eldborgina með vopnuðu áhlaupi. Þetta var ofhlaðið, misjafnt, stundum lýjandi en iðaði alltaf af lífi og varnarlausum biturleika. Grant hafði greinilega mætt til að brenna húsið til grunna, en treysti ekki alveg kyrrðinni sem dylst í öskunni. Kannski hefði hann átt að fá sér einn koffínlausan íslatte til viðbótar áður en hann gekk á svið. Ekki til að vakna — heldur til að þora að sleppa af sér beislinu í rólegheitunum