Hvort hefja eigi inn­göngu í ESB

Fyrirhugað þjóðaratkvæði í lok sumars snýst fyrst og síðast um það hvort hefja eigi inngöngu í Evrópusambandið eða ekki. Umsóknarferlið að sambandinu gengur enda einkum út á fulla aðlögun að löggjöf þess og stjórnsýslu samhliða viðræðum um inngönguna. Aðlögunin er þannig hluti af því ferli að ganga í Evrópusambandið. Hér áður fyrr fór hún fram eftir að ríki gengu í sambandið en var síðan færð fram fyrir formlega inngöngu í það þegar farið var að taka inn ríki í Austur-Evrópu. Aðlögunin mun því vera orðinn hlutur þegar samningur liggur fyrir sem kjósendur geta kosið um.

Fullyrðingar um að samið hafi verið um það við Evrópusambandið þegar umsóknarferlið var í gangi síðast að engin aðlögun ætti sér stað fyrr en samningur hefði verið samþykktur samrýmast hvorki gögnum sambandsins um umsóknarferlið almennt né í tengslum við umsóknarferli Íslands síðast. Þar er enda að finna skýra kröfu um aðlögun áður en hægt væri að loka tilteknum viðræðuköflum. Þar á meðal köflum sem falla ekki undir EES-samninginn og þar sem engin aðlögun hafði fyrir vikið þegar átt sér stað. Hafi slíkt samkomulag verið gert er því ljóst að ekki hefur verið farið eftir því.

Morgunblaðið reyndi ítrekað að fá gögn um meint samkomulag við Evrópusambandið afhent frá utanríkisráðuneytinu fyrr á árinu en að lokum reyndust engin slík gögn til. Kveðið er beinlínis á um aðlögunina að sambandinu samhliða viðræðum um inngöngu í það í greinargerðinni með þingsályktun Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur utanríkisráðherra um þjóðaratkvæðið: „Á það er gjarnan bent að aðildarviðræður við ESB snúist um að ný aðildarríki lagi sig að reglum sambandsins. Má þetta til sanns vegar færa, enda væri Ísland að ganga í ríkjabandalag með fyrirliggjandi reglum.“

„Viðfangsefni samningaviðræðna um inngöngu er geta umsóknarríkis til þess að standa undir þeim skuldbindingum sem fylgja veru í sambandinu. Hugtakið „samningaviðræður“ getur verið villandi,“ segir í upplýsingabæklingi Evrópusambandsins um umsóknarferlið. Viðræðurnar snúist enda um upptöku, innleiðingu og framkvæmd umsóknarríkisins á reglum þess. Þá segir í viðræðuramma sambandsins vegna umsóknar Íslands á sínum tíma sem ætlunin er að endurvekja: „Rétt innleiðing Íslands á regluverkinu og framkvæmd þess [….] mun ákvarða hversu hratt viðræðurnar ganga fyrir sig.“

Mikilvægt er fólk viti hvað verið er að opna á ef niðurstaðan verður já í lok ágúst. Aðlögunin er hluti af því ferli að ganga í Evrópusambandið og mun eiga sér stað áður en kjósendur geta sagt álit sitt á samningi sem fyrr segir. Fyrir vikið snýst þjóðaratkvæðið um það hvort hefja eigi inngöngu í sambandið eða ekki. Það er ekkert til sem heitir að kíkja í pakkann. Það er ekkert til sem heitir að sjá hvað verði í boði. Það liggur fyrir í öllum meginatriðum eins og forystumenn Evrópusambandsins hafa ítrekað bent á. Já í ágúst þýðir einfaldlega að hafin verður innganga í sambandið.

Höfundur er sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur.