Rúv fær 165 milljónir frá ESB til að vinna þætti um vatn

Ýmsir, einkum andstæðingar aðildarviðræðna Íslands að Evrópusambandinu, telja það í meira lagi vafasamt að Evrópusambandið sé að styrkja dagskrárgerð Ríkisútvarpsins. Árið 2024 kom fram að Umhverfisstofnun, ásamt 22 samstarfsaðilum, hafi hlotið um 3,5 milljarða króna styrk frá Evrópusambandinu til að vinna að fjölbreyttum verkefnum til að flýta fyrir og bæta innleiðingu vatnaáætlunar á Íslandi.

Stefán segir að LIFE Icewater verkefninu sé ætlað að auka þekkingu á notkun, eiginleikum og ástandi vatns á Íslandi, tryggja fumlausa og samhæfða stjórnsýslu í vatnamálum, bæta vatnsgæði og að fræða almenning og hagaðila um mikilvægi vatns.

Rúv leggur fram 110 milljónir á móti

„Það er fyrst og fremst þar sem Ríkisútvarpið kemur inn í þetta verkefni. Fram kemur á heimasíðu verkefnisins að með því gefist tækifæri til nýsköpunar með þverfaglegu samstarfi ýmissa aðila, en verkefnið er unnið með rúmlega 20 íslenskum opinberum samstarfsaðilum.“

En hversu mikið af þessum 3,5 milljörðum sem ESB ætlar til þessa verkefnis kemur í hlut Ríkisútvarpsins?

„Heildarumfang verkefna í LIFE ICEWATER samstarfsverkefninu nemur 39.587.467 evrum. Það svarar til um það bil 5,8 milljarða íslenskra króna. ESB leggur 60 prósent til verkefnanna eða EUR 23.752.480 (3,5 ma.kr.) á móti 40 prósenta framlagi þeirra sem fá styrk,“ rekur Stefán. Og heldur áfram:

„Hlutur ESB til RÚV nemur 1.105.133 evrum eða um það bil 165 milljónum króna af þessum 3,5 ma.kr. Framlag RÚV er EUR 736.755 eða um 110 m.kr. en framlagið felst í vinnu starfsfólks, tækjabúnaði, aðstöðu og aðkeyptri þjónustu.“

Eitt innslag í Landanum þegar sýnt

Þegar Stefán er inntur eftir því hvernig þessum fjármunum verði ráðstafað segir hann að Ríkissjónvarpið framleiði þætti um vatn, bæði sjónvarpsþætti og hlaðvarpsþætti, en einnig innslög í aðra dagskrárgerð.

„Lagt var upp með að gera fimm heimildamyndir um vatn, hlaðvarpsþáttaröð með sex þáttum og svo innslög með áhugaverðum vísindamönnum sem tengjast þessu verkefni sem verða nýtt í miðlum RÚV það er í sjónvarpi, útvarpi og á vefnum.“

Og þá má koma fram að Náttúruminjastofnun framleiðir þætti fyrir börn, sem Rúv tekur að sér að sýna endurgjaldslaust en RÚV fær þættina afhenta tilbúna. Stefán segir að þessi verkefni sem Rúv komi að vera stutt á veg komin.

„Síðasta haust hófst undirbúnings- og skipulagsvinna en ekkert efni var sýnt á árinu 2025. Kostnaður ársins 2025 nam 3,4milljónumr króna sem var alfarið launakostnaður starfsmanna. RÚV fékk 30 prósent af styrknum greiddan á árinu 2025 til samræmis við samninginn en ekkert hefur verið tekjufært af styrknum enn sem komið er. Á yfirstandandi ári er búið að sýna eitt innslag í Landanum en unnið er að gerð frekara dagskrárefnis til sýningar á þessu ári og næstu árum.“

Ríkisútvarpið fær allskyns styrki

En er eðlilegt að Ríkisútvarpið, sem þiggur framlag frá hinu opinbera og segist engum háð þiggi fjárframlag sem þetta, einkum í ljósi þess að þeir eru komnir frá Evrópusambandinu en nú geisar hatrömm umræða um hvort Ísland eigi að sækja þar um aðild? Eru engar raddir innan Ríkisútvarpsins sem telja þetta óeðlilegt?

„Ríkisútvarpið hefur í gegnum árin fengið styrki til dagskrárgerðar af ýmsum toga og/eða efnt til samstarfs við utanaðkomandi aðila um tiltekið efni. Fjárframlag þessara aðila hefur verið með ýmsum hætti, oftast í formi styrkja til framleiðslunnar. Beinir styrkir eru langalgengastir, í einhverjum tilvikum hafa laun þeirra sem vinna að framleiðslunni utanhúss verið greidd af samstarfsaðilum.“

Að sögn Stefáns getur slík vinna falist í undirbúningsvinnu og verkefnastjórnun svo eitthvað sé nefnt.

„Verkefnið sem hér er til umfjöllunar verður unnið með sambærilegum hætti og tíðkast hefur með gerð dagskrárefnis í samstarfi við opinbera aðila og félagasamtök. Forræði RÚV og ábyrgð á efnistökum er algert. Sérstaða Ríkisútvarpsins felst í því að það sinnir bæði fréttaflutningi og dagskrárgerð og er þar óháð hagsmunum stjórnmála, viðskipta, opinberra aðila og einkaaðila. Því er það skýrt og ávallt áskilið þegar tekið er við styrkjum til dagskrárgerðar og framleiðslu á efni að Ríkisútvarpið hafi óskorað dagskrár- og ritstjórnarvald yfir því efni sem framleiða á,“ segir Stefán Eiríksson.

Myndi skoða þetta með gagnrýnum huga

Vísir bar þessa dagskrárgerð undir Stefán Jón Hafstein, sem er formaður stjórnar Ríkisútvarpsins; hvort þetta mætti ekki heita á gráu svæði? Hann sagði það hafa verið fyrri stjórn sem ákvað þetta.

„Við sem skipuð vorum í fyrra stóðum frammi fyrir orðnum hlut. 

Ég hef ekki skoðað þetta í kjölinn – ég ítreka það – en hef látið þau orð falla utan dagskrár að ég myndi skoða svona tilboð með mikilli gagnrýni. Fyrsta spurning er kannski hvort og þá hvernig þetta verkefni er öðruvísi en mörg önnur sem njóta styrkja? En ég ítreka, ég hef ekki skoðað þetta vel enda ekki inni á okkar borði nú.“