Að byggja upp sam­félags­legt um­boð í af­skekktum sam­félögum: Hvernig á­byrgt fisk­eldi styrkir Vest­firðina

Ég er alinn upp á Ísafirði, höfuðstað Vestfjarða. Hér hef ég alið manninn og alið upp börnin mín, byggt upp fyrirtæki, tekið þátt í stjórnmálum og íþróttum áður en ég tók við starfi forstjóra Arctic Fish. Tengsl mín við Vestfirði eru því ekki bara í gegn um vinnu heldur fyrst og fremst persónuleg.

Í mörg ár bjó svæðið okkar við hnignun, sem endurspeglaðist í fólksfækkun, atvinnuóvissu og sveiflum í aflabrögðum. Nútímavæðing fiskveiða leiddi til skilvirkni og færri starfa. Vinnslan varð sjálfvirk og færri hendur voru nauðsynlegar. Ungt fólk fór, húsnæðisverð staðnaði og tekjur sveitarfélaga drógust saman.

Frá árinu 2015 hefur þessari þróun verið snúið við. Við höfum séð fleiri atvinnutækifæri, nýjar fjárfestingar, sterkari fjárhag sveitarfélaga og hækkandi húsnæðisverð. Þrjár meginstoðir hafa átt þátt í þessum viðsnúningi. Vöxtur í ferðaþjónustu með heimsóknum næstum 200 skemmtiferðaskipa og rúmlega 200.000 gesta, tilkoma Kerecis sem alþjóðlegs lyfjafyrirtækis og uppbygging fiskeldis sem skapað hefur um 500 störf á svæðinu.

Á Vestfjörðum búa aðeins um 7.000 manns en þetta litla svæði hýsir nú nokkur af stærstu laxeldisfyrirtækjum landsins, alþjóðlegt lyfjafyrirtæki, öflug sjávarútvegsfyrirtæki, kalkþörungaverksmiðju og þörungaverksmiðju svo dæmi séu tekin. Það er engin tilviljun. Það endurspeglar tilveru okkar hérna sem felst í að nýta auðlyndir svæðisins á ábyrgan hátt.

Hjá Arctic Fish gerum við okkur grein fyrir því að samfélagsleg umboð (e. social licence) eru ekki veitt í eitt skipti fyrir öll. Þau verða að vera stöðugt áunnin. Þátttaka í samfélaginu, atvinnusköpun, gagnsæi og umhverfisvernd eru ekki valkvæð. Þau eru grundvallaratriði.

Við höldum því samtalinu opnu við sveitarfélögin og íbúana á svæðinu. Við erum ekki alltaf sammála, en við vinnum alltaf að því að finna sameiginlegan grundvöll. Við deilum eftirlitsgögnum, bjóðum hagsmunaaðilum að heimsækja starfsstöðvar okkar og störfum samkvæmt ströngum umhverfisstöðlum. Við styrkjum íþróttafélög og æskulýðsstarfsemi á staðnum vegna þess að þetta eru börnin okkar og samfélagið okkar. Jafnframt leitumst við til að versla í heimabyggð og ráða fólk til starfa hér á svæðinu.

Arctic Fish starfar í harðri alþjóðlegri samkeppni. Kostnaðarstýring og skilvirkni skipta máli. Á sama tíma skiljum við að gervigreindarbyltingin og sjálfvirkni munu móta vinnumarkaði. Sum hefðbundin störf munu hverfa. Það gerir það því enn mikilvægara að ný störf sem koma frá tækni, sjávarútveg og nýsköpun á svæðinu, haldi áfram að vera staðsett hér á Vestfjörðum og við sjáum nú þegar þá þróun með tilkomu fleiri tæknifyrirtækja og sérhæfðra þjónustuaðila sem eru að koma sér fyrir á svæðinu.

Fiskeldi sem atvinnugrein stendur andspænis vel fjármagnaðri alþjóðlegri andstöðu, oft fjarri samfélögunum sem verða fyrir beinum áhrifum. Ef kröfur um að hætta rekstri næðu fram að ganga þyrftu hluthafar taka á sig tap, en flestir myndu ná sér á strik. Aftur á móti myndi raunverulegra áhrifa gæta á staðnum. Húseigendur myndu sjá fasteignaverð lækka. Fjölskyldur myndu missa stöðuga vinnu og ungt fólk myndi enn og aftur yfirgefa svæðið.

Ábyrgt fiskeldi er ekki bara atvinnugrein hér á svæðinu. Það er hluti af víðtækari viðleitni til að tryggja að afskekkt samfélög geti dafnað í alþjóðlegu hagkerfi. Ábyrgð okkar hjá Arctic Fish er skýr. Við störfum með gagnsæi, sköpum verðmæti fyrir hluthafa á sjálfbæran hátt, tryggjum innihaldsrík störf og erum ábyrg gagnvart fólkinu sem býr hér.

Það er það sem samfélagslegt umboð í raun þýðir á Vestfjörðum.

Höfundur er forstjóri Arctic Fish.