Vin­slit, of­beldi, líkamssmánun og niður­læging í ANTM

Heimildarþættirnir voru frumsýndir í febrúar á Netflix. Eins og þegar þættirnir sjálfir voru frumsýndir hafa þættirnir, sem eru þrír, vakið mikla athygli. Viðbrögð Tyru Banks hafa sömuleiðis vakið töluverða athygli og þá sérstaklega við ýmsum atriðum í þáttunum sem vægast sagt standast illa tímans tönn.

Gerðar voru alls 24 þáttaraðir af American‘s Next Top Model, ANTM, og auk þess gerðar sams konar þáttaraðir í Bretlandi, Ástralíu, Þýskalandi og Mexíkó. Þættirnir voru gríðarlega vinsælir og voru að mörgu leyti fyrstu raunveruleikaþættirnir þar sem fólki var fylgt eftir og ekkert handrit var notað.

Fyrsta þáttaröðin var frumsýnd árið 2003 og svo tvær þáttaraðir sýndar ár hvert þar til árið 2013 þegar ein þáttaröð var sýnd. Tyra Banks stýrði og dæmdi í öllum 24 þáttaröðunum utan 23. seríu sem söngkonan Rita Ora stýrði. Hundruð milljóna horfði á þáttinn vikulega og konur og ungar stúlkur lærðu allar að brosa með augunum af Tyru Banks. Í Reality Checks er rætt ítarlega við Tyru og aðra dómara þáttarins, Jay Alexander, Jay Manuel og Nigel Barker. Þá er einnig rætt við framleiðandann Ken Mok og yfirmann sjónvarpsstöðvarinnar sem sýndi þættina, Dawn Ostroff.

Neydd til að hringja í kærastann í töku

Eitt þeirra atriða sem eflaust hefur vakið mestan óhug og fjallað er um í Reality Checks er kynferðisofbeldi sem Shandi Sullivan var beitt og sýnt í þáttunum. Þegar þættirnir voru sýndir var lagt upp með að hún hefði haldið fram hjá kærastanum sínum og sýnt þegar hún hringir í hann til að segja honum frá. Í viðtali í Reality Checks segir Shandi frá því hvernig hún hafi verið neydd til að hringja í kærastann sinn með tökuteymi með sér og hvernig Tyra Banks hafi tekið stelpurnar til hliðar til að ræða við þær um framhjáhald. Hún spyr í þáttunum af hverju enginn hafi gripið inn í aðstæðurnar og stöðvað. Það hafi verið tökuteymi til staðar og þeir séð hversu drukkin hún var þegar þetta átti sér stað.

„Ég man bara eftir að gaurinn horfði á mig og ég horfði á hann og ég var frekar drukkin á þessum tímapunkti. Allt eftir það er bara í móðu. Það eina sem ég man er bara, bara að hann var ofan á mér. Ég var í black-outi,“ sagði Shandi í þáttunum um þetta atvik.

Spurð um þetta í þáttunum segir Tyra: „Ég man eftir sögu hennar. Það er svolítið erfitt fyrir mig að tala um framleiðsluna því ég er … það er ekki á mínu sviði.“

Þó svo að Tyra Banks og Ken Mok hafi ekki viljað viðurkenna að hún hafi verið beitt ofbeldi eða orðið fyrir áreitni hefur Jay Manuel dregið það í efa að hún hafi ekki vitað hvað hafi gerst. Í viðtali við Entertainment Tonight eftir að þættirnir voru frumsýndir sagði hann:

„Þegar kom að þessu augnabliki með Shandi, þá á [hún] í fyrsta lagi erfitt með að muna eftir því, sem mér finnst erfitt að trúa miðað við hversu oft hún tók Shandi í spjallþáttinn sinn til að þvinga hana til að horfa á þetta atriði?“ spyr hann og véfengir fullyrðingar Banks um að framleiðsla þáttanna hafi ekki verið á hennar borði. „Ken og Tyra tóku þá ákvörðun,“ sagði Manuel.

Safna fyrir Shandi

Greint var svo frá því í vikunni að vegna ákalls frá aðdáendum hafi Shandi opnað fyrir Gofundme-síðu sem hún stofnaði í fyrra þegar hún sá fram á að missa heimili sitt. Þar hafa þegar safnast um 15 þúsund Bandaríkjadalir sem samsvarar um 1,8 milljónum íslenskra króna.

Í heimildarþáttunum er einnig fjallað um „make-over“ stelpnanna en í hverri seríu voru gerðar breytingar á útliti þeirra, misalvarlegar. Þar segir ein keppenda, Dani Evans, frá því þegar Tyra sagði við hana í þáttunum að hún myndi aldrei meika það með bil á milli tannanna og að ef hún myndi ekki breyta því yrði hún send heim. Eftir það er svo sagt frá því að hún hafi varið klukkutímum í stól hjá tannlækni til að breyta tönnum sínum.

Ljósmyndarinn Nigel Barker sagði í viðtali í heimildarþáttunum „Ég sjálfur hugsaði: Ég held að þetta sé ekki góð hugmynd. Mér fannst hún líta frábærlega út með bilið.““

„Ég hef í raun beðist afsökunar á málinu með Dani og það gerðist vegna þess að umboðsmenn sögðu við mig: „Hún fær enga vinnu með þessar tennur, það mun ekki gerast“,“ sagði Tyra svo.

Evans svarar: „Algjört kjaftæði. Að láta loka bilinu mínu opnaði engar dyr fyrir mig. Þú varst að búa til gott sjónvarpsefni á minn kostnað.“ Evans segir einnig að hún hafi komist að því að sumir í bransanum mismunuðu fyrirsætum fyrir að hafa verið í þættinum. „Mörgum árum síðar sagði Tyra við mig: ‚Ég vissi að það voru ákveðnar dyr sem þú komst ekki einu sinni inn um vegna þess að þú tókst þátt í Top Model og ég gerði ekkert í því.“

Í heimildarþáttunum er svo bent á, þessu til stuðnings, að nokkrum þáttaröðum síðar lét Banks aðra fyrirsætu fara í aðgerð til að víkka bilið milli framtannanna.

Annar keppandi, Joanie Dodds, sagði svo frá því að útliti tanna hennar hafi verið gjörbreytt í þáttunum en hún væri enn með skakkt bit.

Annað atriði sem farið er ítarlega í í þáttunum er þegar Tyra öskraði á einn keppanda, Tiffany Richardson, um að hún væri búin að bregðast henni.

„Ég hef aldrei öskrað á stelpu eins og núna. Þegar mamma mín öskrar svona á mig er það vegna þess að hún elskar mig,“ öskraði Tyra á Tiffany og kallaði eftir því að Tiffany myndi læra eitthvað af þessu. Hún sagðist hafa verið að halda með henni og sagði Tiffany verða að taka ábyrgð á sjálfri sér.

Í þáttunum er þetta atriði rætt við aðra dómara ANTM. Jay Manuel og Nigel Barker segja uppþot Tyru hafa komið upp úr þurru og að það hafi skapast ástand á setti.

Atriðið er borið undir Tyru í þáttunum en þá segir hún: „Ég sá bara alla þá [vinnu] fara í vaskinn. Ég sá hana bara ekki trúa á sjálfa sig og gefast upp, og ekki bara gefast upp í fyrirsætukeppni heldur á dýpri hátt … Ég gekk of langt. Þú veist, ég missti stjórn á mér. Þetta var líklega stærra en hún … Þetta er eitthvað svartra kvenna dót sem situr mjög djúpt í mér.“

En Manuel upplýsir að það sem gerðist á tökustað hafi verið verra en sýnt var og annar heimildarmaður segir að Banks hafi verið fylgt af tökustað og „vikuna á eftir voru allir lögfræðingarnir á staðnum.“

Jay Manuel sagði: „Það var miklu meira sem var sagt og sumt af því sem sagt var var alls ekki vel meint. Ég mun líklega aldrei endurtaka það sem sagt var í herberginu þann dag.“

Í heimildarþáttunum lýsa dómararnir sömuleiðis töluverðri eftirsjá vegna myndataka þar sem þátttakendur voru „látnar skipta um kynþátt“ og þar sem þátttakendur voru látnar sitja fyrir „á glæpavettvangi“.

„Þetta var mín leið til að sýna heiminum að brúnt og svart væri fallegt,“ útskýrir Banks í viðtali. „Svo birtum við þetta og heimurinn sagði: ‚Ertu galin? Ertu búin að missa vitið?‘ Þegar ég horfi á þáttinn núna frá 20/20 sjónarhorni, þá er þetta vandamál og ég skil 100 prósent af hverju,“ segir hún svo.

Ken Mok, framleiðandi þáttanna, viðurkennir svo í öðru viðtali að myndataka „á glæpavettvangi“ hafi verið mistök. „Ég tek fulla ábyrgð á þeirri myndatöku. Það voru mistök. Þegar ég lít til baka núna finnst mér þetta hafa verið ofbeldishylling. Þetta var galið. Þegar ég lít til baka á þetta hugsa ég: „Þú varst hálfviti.“

Annað sem hefur vakið athygli er brotthvarf Jay Manuel sem dómara í þáttunum en hann lýsir því í viðtali hvernig Tyra hætti að tala við hann þegar hann sagðist vilja hætta og þau hafi ekki talað saman síðan. Tyra vildi ekki svara spurningum um vinslitin og sagðist ætla að hringja sjálf í hann.

Önnur vinslit sem fjallað er um í þáttunum er á milli Jay Alexander, gönguþjálfarans, og Tyru Banks. Miss J var dómari í 18 þáttaröðum og segir frá því í heimildarþáttunum að hann hafi fengið alvarlegt heilablóðfall árið 2022 og legið fimm vikur í dái.

„Ég sakna þess að vera drottning tískupallsins. Ég er manneskjan sem kenndi fyrirsætum að ganga og nú get ég ekki gengið.“

Í heimildarþáttunum kemur fram að bæði Manuel og Barker heimsóttu Jay Alexander á spítalann og þremenningarnir sjást saman á tökustað heimildarmyndarinnar. Þegar framleiðendur spyrja Miss J hvort Banks hafi nokkurn tíma heimsótt hann, svarar Jay Alexander:

„Nei, ekki enn. Kom aldrei í heimsókn,“ segir hann en opnar svo síðar símann í viðtalinu og sýnir að Tyra hafi akkúrat á þeim sent honum skilaboð og sagst vilja heimsækja hann.

Eins og gefur að skilja er stiklað á stóru í þessum þremur þáttum og ekki hægt að ræða allt sem kom þar fram eða við þann fjöldann allan af þátttakendum sem tók þátt. Ýmsir þátttakendur sem ekki vildu koma fram í heimildaþáttunum hafa samt sem áður opnað sig frá því að þeir voru sýndir.Ver Tyru og Ken Mok eftir gagnrýni

Adrienne Curry, fyrsti sigurvegari þáttanna, gagnrýndi Tyru Banks sérstaklega fyrir að taka ekki nægilega vel ábyrgð á því hvernig komið var fram við þátttakendur til að byrja með. 

Stuttu síðar steig hún svo fram og gagnrýndi almennt uppþot og gagnrýni á Tyru eftir að þættirnir voru sýndir. Hún segist hafa fyrirgefið Tyru og Ken Mok og að fólk láti eins og það sem þau gerðu sé verra en jafnvel Epstein.

„Æ, ég hata að þurfa að gera þetta,“ segir Curry í færslu á samfélagsmiðlum og heldur svo áfram:

„Mér finnst ekki að það eigi að slaufa Tyru,“ segir hún og að þó svo að Tyra og Ken hafi sært hana geri það ekkert fyrir hana eða hennar líðan þegar aðrir reyni að særa þau.

„Það hefur þveröfug áhrif. Mér líður óþægilega. Ég fyrirgef þeim. Ég er þakklát fyrir allt sem ég fékk út úr þessari reynslu ... og lít á það slæma sem fullkominn lærdóm um hvernig Hollywood starfar. Ljúga, svíkja, hagræða, endurtaka … Það er það sem þau gera … niðurlægja … notfæra sér. Það er bara þannig sem leikurinn er spilaður. Raunveruleikastjörnur eru upphafðir Jerry Springer-gestir.“

Síðar í færslunni segir hún svo:

„Fólk lætur eins og það sem Tyra gerði sé verra en Bill Gates og Epstein… Það er það ekki. Hún og Ken hegðuðu sér nákvæmlega eins og allir aðrir í skemmtanaiðnaðinum. Þetta er ekki staður sem mun vernda þig eða láta sér annt um þig. Framleiðendur raunveruleikasjónvarps notfæra sér þig og niðurlægja þig á grundvelli þess sem þú gefur þeim. Þeir froðufella ef þú gerir mistök sem þeir geta svo grætt á.“

Sem er einmitt það sem Ken Mok segir á einum tímapunkti í viðtali í heimildarþáttunum.

„Við litum á Top Model sem heimildarmynd,“ sagði hann og að stelpunum hefði alltaf verið tilkynnt að það yrði fylgst með þeim allan tímann sem þær væru þátttakendur. „Stærsta hörmungin er alltaf það besta. Fólk er með 40 stiga hita. Það er að kasta upp. Það þarf vökva í æð. Það eru bestu fréttir sem ég gæti fengið,“ sagði Ken í viðtalinu.