Ekki ég!

Það er hrollvekjandi að hugsa til þess að á að minnsta kosti 45 árum hafi lítið sem ekkert breyst þegar kemur að umönnun aldraða og hinum svokallaða „fráflæðisvanda“ sem annars er skelfilegt orð.

Við fáum enn reglulega fréttir af því að allt sé yfirfullt á Bráðamóttöku Landsspítalans, þar liggi fólk á göngum og í bílskýlum. Fréttirnar eru svo tíðar að þær eru jafnvel hættar að snerta jafn djúpt og áður því þetta er bara „venjulegt“ ástand.

Nýlega skrifaði bróðir minn greinarkorn á þessum vettvangi um ömmu okkar og nöfnu mína. Hann rifjaði þar upp þegar hann heimsótti hana á spítalann þegar hún lá þar undir það síðasta á hennar lífsskeiði. Þá þótti honum þetta undarlegt; hann var lengi að finna hana þar sem hún lá ekki á neinni sérstakri „deild“ en þegar hún fannst, hafði henni verið troðið í rúm meðfram vegg á gangi. Þetta fannst honum hún ekki hafa átt skilið eftir langa vinnuævi þar sem hún lagði til þjóðfélagsins sína skatta og gjöld.

Ég man þetta ekki eins og hann; hef kannski ekki heimsótt hana einmitt þarna en ég man hins vegar eftir henni á hjúkrunarheimilinu sem hún „bjó“ á síðustu mánuðina, á herbergi með fjórum öðrum konum. Eitt skipti þegar ég kom var hún niðurdregin því konan í næsta rúmi var í peysu sem hún sjálf hafði fengið í jólagjöf. Ég reyndi að benda á þetta en fékk þau svör að ómögulegt væri að fylgjast með hvað hver ætti. Þessu gleymi ég aldrei.

Það hefur tekið blóð, svita og tár undanfarna áratugi að berjast fyrir því að enginn þurfi að búa í tvíbýli á hjúkrunarheimilum. Ég held að það heyri nú til algjörar undantekningar ef svo er í dag en nú hafa vaknað hugmyndir hjá háttvirtum heilbrigðisráðherra að kannski mætti nú bara setja tvo saman í herbergi aftur – svona til að flýta fyrir „lausn“ fráflæðisvandans. Þetta er skelfileg hugmynd!

Myndir þú lesandi góður vilja láta bjóða þér þetta? Ekki ég.

Mín kynslóð nálgast reyndar hratt þetta lífsskeið og ef heilsan leyfir ekki sjálfstæða búsetu býður okkar „lausn“ yfirvalda enda tíðkast ekki lengur að „setjast“ upp á nána ættingja.

Það sem vekur kannski hjá mér sérstaka hryggð er að enn í dag sé uppbygging hjúkrunarheimila talin besta lausnin til að leysa þennan vanda. Hún skiptir vissulega máli en heilsuhagfræðingar hafa margoft sýnt fram á að ef hægt er að seinka þörf fyrir hjúkrunarheimili spari það ekki bara fjármagn heldur auki lífsgæði. Þarna er ég að benda á markvissar forvarnir og svo væri hægt að nýta betur dagdvalarpláss til markvissari þjálfunar huga, líkama og handa.

Höfundur er fyrrverandi framkvæmdastjóri Alzheimersamtakana og áhugamaður um almenna velferð.