Að­eins tíu prósent sem leita til Stíga­móta kæra of­beldið

Fyrirspurn var beint til dómsmálaráðherra í kjölfar dóms Mannréttindadómstóls Evrópu, þar sem íslenska ríkið var talið hafa brotið gegn réttindum konu sem kærði kynferðisbrot en mál hennar fyrndust á meðan þau voru til meðferðar hjá lögreglu.

Í svari ráðherrans er farið yfir nýja tölfræði frá ríkislögreglustjóra er sýnir að kærum vegna heimilisofbeldis er að fjölga. Kærum vegna kynferðisbrota fer hins vegar fækkandi.

Árið 2021 voru kærur vegna heimilisofbeldis 1.093 talsins en þær voru 1.218 í fyrra. Kærur vegna kynferðisbrota voru 660 árið 2021 en 558 í fyrra.

Drífa Snædal, talskona Stígamóta, telur tölurnar sýna fram á árangur í heimilisofbeldismálum, þar sem lögregla er oftar kölluð til, en á sama tíma lýsa vantrausti brotaþola gagnvart kerfinu í kynferðisofbeldismálum. Um tíu prósent þeirra sem leita til Stígamóta kæra ofbeldi og hefur hlutfallið haldist nánast óbreytt í þrjátíu og fimm ára starfi þeirra.

„Við höfum mjög margar frásögnir brotaþola sem hafa reynslu af kerfinu og upplifa það mjög íþyngjandi og jafnvel sem áframhaldandi ofbeldi, eftir ofbeldið. Þessi bið, skortur á upplýsingaflæði, líklegar niðurfellingar og svo framvegis,“ segir Drífa.

Erfið málalok

Á tímabilinu frá 2018 til 2024 hefur rannsókn að meðaltali verið hætt í um sjötíu og fimm prósent mála er varða heimilisofbeldi og í tæpum helmingi kynferðisbrotamála, þar með talið þegar um nauðgun er að ræða. Drífa segir slík málalok reynast brotaþolum erfið eftir að hafa stigið það þunga skref að kæra ofbeldi.

Ákall sé um að finna aðrar leiðir til réttlætis fyrir brotaþola.

„Það væri þá kerfi sem myndi vera með brotaþolavæna nálgun og ábyrgðarferli fyrir gerendur. Og þá erum við ekki endilega að tala um fangelsisdóma eða eitthvað slíkt. Það er vísir að svona kerfum mjög víða í samfélaginu og þau heita fagráð,“ segir Drífa.

„Kosturinn væri sá að það væri viðurkenning á brotum, það væri ábyrgðarferli og einhvers konar tilfinning um réttlæti eftir slíkt brot. Það getur litið misjafnlega út í hverju máli fyrir sig en ég held að þetta sé leiðin fram á við. Af því að við erum mjög stöðnuð í hjólförunum eins og við erum í dag.“

Forseti viðrar svipaða hugmynd

Hugmynd sem þessi hefur áður verið viðruð. Halla Tómasdóttir, forseti Íslands, greindi frá kynferðisofbeldi sem hún varð fyrir í æsku í viðtali í Heimildinni í desember. Þar velti hún því jafnframt upp hvort sáttamiðlun gæti verið til þess fallin að gera upp kynferðsbrotamál. Þá talaði Helga Vala Helgadóttir, lögmaður og fyrrverandi þingmaður, einnig fyrir þeirri leið á sínum tíma á Alþingi.

Drífa ítrekar þó að megináherslu eigi að leggja á forvarnir og telur að í landsáætlun gegn kynbundnu ofbeldi, sem nú liggur í samráðsgátt stjórnvalda, sé ekki lögð nægileg áhersla þar á.

„Aðaláherslan okkar á náttúrulega að vera á forvarnir til þess að kynferðisbrot eigi sér ekki stað. Við leggjum áherslu á að það þurfi að vera langtímafjármögnun til brotaþolasamtaka og þeirra sem eru að vinna að forvarnarverkefnum. Þar hefur skort mjög mikið upp á og flest þessara samtaka eru í fjárhagserfiðleikum núna og eiga erfitt með að halda úti starfseminni,“ segir Drífa.

„Það þarf að einbeita sér að forvörnum, það þarf að styrkja umgjörðina og það þarf að hafa í huga að ef ekki væri fyrir ofbeldismenn, að þá væri ekkert ofbeldi.“