Hvað er IMMI?

Undirritaður, sem starfar sem framkvæmdastjóri IMMI, tjáði sig á dögunum um að óeðlilegt væri að ritstjóri dagblaðs hvetti undirmenn sína til að bæta nafni sínu við undirskriftarsöfnun til stuðnings forsetaframboðs viðkomandi. Einnig benti undirritaður á að erfitt væri fyrir þann fjölmiðil að sinna hlutlausri umfjöllun um kosningabaráttuna í ljósi þess að viðkomandi frambjóðandi mun, að öllum líkindum, hverfa aftur til þess starfs að ritstýra því dagblaði. 

Að starfsmenn séu hvattir af yfirmanni sínum til að styðja við pólitískt framboð viðkomandi setur starfsmenn í óþægilega stöðu. Vitaskuld er fólki frjálst að hafna slíkum stuðningi, en augljóst er að það getur myndað óþægilegt andrúmsloft, sér í lagi þegar einsýnt er að viðkomandi yfirmaður mun að öllum líkindum halda áfram sem yfirmaður eftir forsetakosningar. Að um sé að ræða fjölmiðil gerir málið flóknara þar sem fjölmiðillinn og undirmenn tímabundið fráfarandi yfirmanns munu fjalla um forsetaframboð hans og forsetakosningarnar. Erfitt verður þá að gæta hlutleysis, eins og sést á leiðara Morgunblaðsins (17. maí). 

Gagnrýni undirritaðs sem fram kom í Stundinni (12. maí) var ekki svarað, heldur var bent á tengsl IMMI og þekktra meðlima Pírata í dálki á Eyjunni (12. maí) og í leiðara Morgunblaðsins (17. maí) sem vitnaði í löngu máli í dálkinn á Eyjunni. Þar var spurt hvað IMMI væri. Þetta er því kærkomið tækifæri til að greina frá því.

IMMI, alþjóðleg stofnun um upplýsinga- og tjáningarfrelsi, var sett á laggirnar árið 2011 til að standa vörð um frjálsa fjölmiðlun og tjáningarfrelsi og kom til sögunnar rúmum tveimur árum áður en Píratar voru stofnaðir á Íslandi. Þeir sem standa að baki IMMI hafa barist fyrir tjáningar- og upplýsingafrelsi lengi, sem og mannréttindum almennt, óháð stjórnmálatengslum. Þessir sömu einstaklingar lögðu drög að þingsályktun um að Ísland skapi sér lagalega afgerandi sérstöðu varðandi vernd tjáningar- og upplýsingafrelsis og var hún samþykkt einróma á Alþingi Íslendinga árið 2010. Meðflutningsmenn tillögunnar komu úr öllum flokkum og er þar að finna þrjá núverandi ráðherra, að meðtöldum forsætisráðherra Íslands.

IMMI er sjálfstæð stofnun sem hefur það hlutverk að vinna að framgangi tjáningar- og upplýsingafrelsis með höfuðáherslu á áðurnefndra þingsályktun. Stofnunin vinnur að útfærslu ályktunarinnar innan stýrihóps sem fer með framkvæmd hennar (undir forystu Mennta- og menningarmálaráðuneytisins) jafnframt því sem hún þrýstir á um lagaumbætur í tjáningar- og upplýsingafrelsi og veitir stjórnvöldum aðhald. Þá veitir stofnunin ráðgjöf, skrifar umsagnir til nefndasviðs Alþingis og mætir á fundi fastanefnda þegar eftir því er óskað, ásamt því sem hún vinnur með alþjóðlegum stofnunum í sömu málaflokkum á heimsvísu.

Eftir samþykkt þingsályktunarinnar skipaði Ísland fyrsta sæti í árlegri úttekt samtakanna Blaðamenn án landamæra á frelsi fjölmiðla um heim allan. Felur þingsályktunin það í sér að hér á landi verði sett lög sem; verja afhjúpendur og heimildarmenn blaðamanna; takmarka ábyrgð milliliða - sem dregur úr ritskoðun og eykur aðgengi að upplýsingum; sporna gegn meiðyrðamálaflakki; tryggja réttarfarsvernd; styrkja og standa vörð um upplýsingafrelsi; gera rafrænt aðsetur heimilt á Íslandi; efla samskiptavernd; varðveita gagnagrunna- og söfn; og fyrirbyggja lögbann á útgáfu.

Markmið þessa verkefnis er að skapa á Íslandi lagalegt umhverfi sem getur með sem bestu móti tryggt upplýsingafrelsi og eflt frjálsa fjölmiðlun og rannsóknarblaðamennsku. Merkingarbært nútíma lýðræðissamfélag þarf á öflugum fjölmiðlum að halda, gagnsæi og öðrum leiðum til að sporna gegn spillingu og til að veita valdhöfum aðhald. Þetta skildi Alþingi Íslendinga árið 2010 en því miður hefur alltof lítið gerst síðan þá og Ísland hefur hrapað niður lista Blaðamanna án landamæra í frelsi fjölmiðla og situr nú í 19. sæti, og er þar neðst Norrænna landa.

Undirritaður vill vekja athygli á og minna á þá skuldbindingu sem Alþingi samþykkti einróma og hvetja alla stjórnmálaflokka- og fólk að leggja kapp á að ljúka þessari vinnu. Innan stýrihópsins sem fer með framkvæmd þingsályktunarinnar er að finna tilbúin frumvörp sem bíða þess að ríkisstjórnin mæli fyrir þeim á Alþingi. Það er löngu tímabært að sá pólitíski vilji komi fram í dagsljósið. 

Þegar IMMI kom fyrst fram hafði Eva Joly þetta að segja:

,,Ég er stolt af því að veita IMMI ráðgjöf til að skapa öruggt skjól á heimsvísu fyrir rannsóknarblaðamennsku. Ég trúi því að þessi ályktun sé sterk leið til að hvetja til heilinda og ábyrgrar stjórnunar um heim allan, að Íslandi meðtöldu. Í starfi mínu í rannsóknum á spillingu hef ég séð hversu mikilvægt það er að hafa áreiðanlegar leiðir til að koma upplýsingum á framfæri við almenning. Ísland er með nýmóðins viðhorf, hugrakkt og sjálfstætt fólk, og virðist vera hinn fullkomni staður til að hrinda svona verkefni af stað til framgangs alþjóðlegs gagnsæis og réttlætis".

Stöndum nú við stóru orðin.