Best að þeir borgi sem njóti

Fjöldi ferðamanna á Íslandi hefur nærri sjöfaldast á þrjátíu árum og enn er stefnt að því að fjölga þeim. Er svigrúm til þess? Ræður Ísland við fleiri gesti?

„Já, ég mundi nú halda að við gætum alveg ráðið við fleiri ferðamenn," segir Árni Gunnarsson, framkvæmdastjóri Flugfélags Íslands og formaður Samtaka ferðaþjónustunnar. „Kannanir sem hafa verið gerðar á þolmörkum ferðamannastaða sýna að á einhverjum stöðum eru ferðamenn farnir að upplifa það að það séu helst til margir á staðnum miðað við hverju þeir hefðu búist við," segir Árni.

Það sé hins vegar lykilatriði að huga að álaginu á umhverfið og aðstöðuna, göngustíga, salernisaðstöðu og annað slíkt. „Við þurfum að gera gangskör að því að byggja upp aðstöðu á þessum mest sóttu stöðum þannig að álagið af komu ferðamanna verði ekki eins mikið og við verðum betur í stakk búin til að taka við þeim. Þess vegna fögnuðum við því að sjóður um uppbyggingu ferðamannastaða var stofnaður á síðasta ári og vonumst til að þannig verði meira fé varið til uppbyggingarstaðanna," segir Árni.

Ráðstefnugeirinn mikilvægurÁætlanir um þetta tengjast hinu megináhersluatriði ferðaþjónustunnar næstu árin, að sögn Árna. Það er að fjölga ferðamönnum yfir vetrartímann og dreifa þeim þannig betur yfir árið.

„Það er alveg ljóst að innviðirnir, eins og hótel og fjárfestingar í bílaleigubílum, rútum og öðru, nýtast ekki vel á heilsársgrunni, sérstaklega ekki á landsbyggðinni. Árangurinn hefur verið betri á höfuðborgarsvæðinu en við eigum samt töluvert verk að vinna við að ýta undir það að fleiri komi á veturna. Það dreifir álaginu og gerir það að verkum að við getum tekið við fleira fólki."

Samtök ferðaþjónustunnar hafa tekið höndum saman við stjórnvöld um átakið Ísland allt árið, en í því felst að Ísland er fyrst og fremst markaðssett yfir vetrartímann og reynt að fjölga viðburðum sem laða hingað fólk utan háannatíma.

Árni segir að þar spili ráðstefnumarkaðurinn stórt hlutverk. „Það eru einmitt ferðamenn sem koma ekki í júlí og ágúst – þá eru menn í sumarfríunum sínum en ekki í vinnuferðum út af ráðstefnum. Það hefur gengið alveg ágætlega að efla þann geira og við sjáum mikla möguleika í því samhengi með Hörpunni. Framboð á ráðstefnusölum af stærri skalanum var takmarkað þangað til hún kom til sögunnar."

Hins vegar sé ráðstefnuhald alls ekki það eina sem horft sé til varðandi vetrarferðamennskuna. „Við erum auðvitað líka að reyna ná til þeirra sem fara í frí á veturna. Það eru styttri ferðir en við þekkjum það héðan og annars staðar frá að fólk gerir ekki síður vel við sig í gistingu og mat og öðru slíku í styttri ferðum."

Vel heppnuð heimboðHins vegar þurfi að fjölga möguleikum fólks sem kemur hingað að vetri til. „Það er að ýmsu leyti ágætis afþreyingarframboð í kringum höfuðborgarsvæðið en á landsbyggðinni hefur verið tilhneiging til þess að það sé minna í boði þegar fer að líða fram á haustið og að söfn og aðrir slíkir staðir séu síður opnir."

Þetta hafi þó verið að breytast ört undanfarinn áratug. „Ég tek hvalaskoðunina sem dæmi. Hún var löngum bara yfir sumartímann en núna er verið að keyra hana nánast allt árið, til dæmis frá Reykjavík," segir Árni. Ýmis önnur starfsemi sem ekki er beinlínis háð tíðarfari standi nú til boða og gagngert sé unnið að því að auka hana.

„Í fréttum ekki alls fyrir löngu var sagt frá hóteli á Mývatni sem hafði gjarnan verið lokað á veturna en var nú með 50 prósenta nýtingu í febrúar. Hótel í Reykjavík eru komin í 70 til 80 prósenta nýtingu í janúar og febrúar sem er bylting frá því sem var. En þetta er verkefni sem verður ekki klárað í einum spretti. Þetta er langhlaup. Þess vegna er mjög gott að þetta verkefni sé til þriggja ára til að byrja með. Við erum að reyna núna að klára fyrsta veturinn og þá eru tveir eftir."

Árni nefnir eitt tiltekið verkefni undir hatti Íslands allt árið sem hafi verið mjög vel lukkað. „Heimboðin með forsetann og borgarstjórann í fararbroddi vöktu mikla athygli og umfjöllun í 57 löndum þar sem átakið komst í fjölmiðla. Ég veit ekki hvort það er hægt að beintengja það því að við sáum töluverða fjölgun erlendra ferðamanna í janúar og febrúar miðað við árið í fyrra en auðvitað er slík umfjöllun mjög verðmæt."

Fagnar auknu flugi til landsinsFlug til og frá Íslandi gegnir sömuleiðis mikilvægu hlutverki og því segir Árni það vera fagnaðarefni að Icelandair hafi aukið til muna framboð á flugi yfir vetrartímann og að alþjóðleg flugfélög á borð við Easyjet stefni að því að fljúga hingað allt árið. „Þetta skiptir okkur meginmáli," segir hann.

Ásókn erlendra flugfélaga í að fljúga hingað er þó enn mest á sumrin og Árni segir það ekkert nema jákvætt. „Þegar stór erlend flugfélög á borð við Delta og Air Berlin byrja að fljúga hingað þá ná þau gjarnan til allt annars markaðar en þau sem fyrir voru. Þetta opnar líka á þann möguleika að félögin sjái ástæðu til að fara að fljúga hingað allt árið, svo að þetta getur þróast í mjög jákvæðar áttir," segir Árni.

Auknar skatttekjur renni til uppbyggingar í ferðaþjónustuReglulega skýtur upp kollinum umræða um gjaldtöku í ferðaiðnaði, hvort heldur sem er gjaldtöku hins opinbera af aðilum í ferðaþjónustu, eða þá gjaldtöku ferðaþjónustunnar af ferðamönnunum sjálfum – eitthvað sem varla mátti nefna fyrir nokkrum árum. Aðspurður samsinnir Árni því að ferðaþjónustan í heild þurfi að móta sér stefnu um það hvernig best væri að haga þessu umhverfi.

„Við höfum sem atvinnugrein í rauninni ekki lagt niður fyrir okkur eina línu í þessum efnum og auðvitað bendir oft hver á annan um hver á að fjármagna þetta. Ríkið bendir á greinina og öfugt.

Ég hef litið svo á að það sé ekkert óeðlilegt að eitthvað af þessum auknu tekjum sem ríkið fær af ferðaþjónustunni renni til uppbyggingar á ferðamannastöðum," segir Árni og bendir á að í fyrra hafi fjölgun erlendra ferðamanna skilað ríkinu tveimur milljörðum í beinar auknar skatttekjur.

„Síðan hef ég sjálfur haft þá skoðun að það megi alveg skoða gjaldtöku á ferðamannastöðum, og þá er horft til þess að það sé einhver þjónusta þar í boði. Þetta er þekkt úr erlendum þjóðgörðum. Það er ekkert óeðlilegt að menn borgi eitthvað fyrir merkingar, stígagerð, uppbyggingu á salernisaðstöðu og veitingaaðstöðu.

Það var gerð könnun á þessu meðal erlendra ferðamanna fyrir nokkrum árum – í Landmannalaugum, Skaftafelli og við Gullfoss og Geysi, og þeir spurðir hvort þeir hefðu eitthvað á móti því að tekin yrði upp gjaldtaka og féð rynni til uppbyggingar á staðnum. 95 prósent svarenda sögðust ekkert hafa á móti hóflegu gjaldi í þeim efnum. Möguleikar okkar eru miklu meiri í því að byggja staðina upp með því að láta þá sem njóta þeirra borga fyrir það. Ég held að það sé heilbrigðasta nálgunin: að þeir sem njóta borgi."

Ekki gáfulegur skatturGistináttaskattur sem ríkið lagði á nýverið hefur mætt mikilli andstöðu ferðaþjónustunnar. Árni segir að þar ríki skilningur á því að greinin þurfi hugsanlega að taka í meiri mæli þátt í kostnaði við uppbyggingu á ferðamannastöðum. Útfærsla gistináttaskattsins sé hins vegar alveg agaleg. Ekki gangi að taka einn þátt ferðaþjónustunnar, gistinguna, út sérstaklega og skattleggja hana.

„Þeir sem gista á hótelum fara ekkert allir á staðina sem við ætlum að nota þessa peninga í að byggja upp. Það er óréttlæti í því að kúnni sem kemur til landsins eða er jafnvel íslenskur – þetta gildir líka um þá – og er ekkert á leiðinni á þessa helstu ferðamannastaði, borgi fyrir það."

Auk þess sé gríðarmikið um leyfislaus gistirými á landinu. Könnun í fyrra hafi sýnt að það jafngilti tveimur stærstu hótelunum samanlögðum. „Maður sér ekki fyrir sér að þessir aðilar verði fyrstir til að skila inn gistináttagjaldi. Auk þess er verið að mismuna fólki eftir því hvort það er í svefnpoka, tjaldi eða á hóteli. Útfærslan á þessu er ekki gáfuleg."

Mikilvægt að vernda náttúrunaRætt hefur verið um að unnt væri að tvöfalda fjölda þeirra ferðamanna sem heimsækja Ísland árlega, þannig að þeir yrðu milljón talsins. Telur Árni það raunhæft?

„Ég held að það sé alveg raunhæft að vinna að því, að því gefnu að þeir komi ekki allir á sama tíma og dreifist jafnar um árið. En milljón ferðamenn á ári er ekkert markmið sem slíkt, heldur frekar að greinin geti vaxið og arðsemin verði ásættanleg."

Á það hafi víða skort upp á síðkastið, þrátt fyrir gott gengi krónunnar. „Við erum að horfa miklu meira á að jafna árstíðasveifluna og auka þannig tekjurnar af ferðamönnum. Fjölgun farþega sem slík er ekki endilega aðalmarkmiðið."

Árni segir að mest áríðandi verkefnin séu einkum tvö: Annars vegar hið títtnefnda markmið um meiri vetrarferðamennsku, og hins vegar að huga að uppbyggingu innviðanna og ekki síður varðveislu náttúrunnar. Þar séu aðilar í ferðaþjónustu reiðubúnir að leggja sitt af mörkum.

„Náttúran er aðdráttarafl númer eitt og við þurfum að passa upp á hana og ganga um hana með ábyrgum hætti. Það er orðið akút."