Kallað eftir lokun Guantanamo-búða

Þótt alþjóðir hafi kallað eftir lokun fangabúða bandaríska hersins við Guantanamo-flóa á Kúbu, gengur hægt að rýma þær. Tveir ungir Bretar, aðalhetjur heimildamyndarinnar Leiðin til Guantanamo, fara þó sínar eigin leiðir í að reyna að fá búðunum lokað; þeir segja sögu sína.

"Við verðum að segja frá þessu, því það sitja enn yfir fjögur hundruð menn án nokkurrar ákæru í Guantanamo-búðunum þó að okkur hafi verið sleppt," segir Asif Iqbal, en hann og félagi hans, Rhuhel Ahmed eru breskir ríkisborgarar af pakistönskum uppruna frá Tipton í Bretlandi sem sátu í Guantanamo-fangabúðum bandaríska hersins á Kúbu í tvö ár. Iqbal og Ahmed eru staddir hér á landi nú í tengslum við Alþjóðlega kvikmyndahátíð í Reykjavík og Amnesty International á Íslandi og hittu blaðamann Fréttablaðsins að máli í gær.

Iqbal, Ahmed og vinur þeirra Shafiq Rasul, sem oftast eru kenndir við heimabæ sinn og kallaðir Tipton-þremenningarnir, náðu athygli kvikmyndagerðarmannsins Michael Winterbottoms og ákváðu þeir í sameiningu að gera kvikmynd um lífsreynslu ungu mannanna.

Kvikmyndin, Leiðin til Guantanamo (The Road to Guantanamo), var frumsýnd á Íslandi í gær.

"Við vildum í fyrstu ekki gera myndina, við vildum bara reyna að fara að lifa eðlilegu lífi á ný, en það er bara ekki hægt," sagði Iqbal.

"Michael hélt áfram að hringja í okkur og loks ákváðum við að kannski væri besta leiðin sú að segja frá," bætti Ahmed við.

Kvikmyndin sameinar raunveruleika og skáldskap, þar sem viðtöl við þremenningana eru klippt inn í leikin atriði sem lýsa eiga aðstæðum í Guantanamo.

Iqbal, Ahmed og Rasul eru æskuvinir sem flugu frá Bretlandi til Pakistan árið 2001 til að mæta í brúðkaup Iqbals, en allir eru þeir múslimar. Meðan á dvöl þeirra í Pakistan stóð ákváðu þeir að fara yfir til Afganistans bæði til að skoða landið og til að bjóða fátækum íbúum þess þá aðstoð sem þeir gátu.

En hlutirnir fóru á versta veg, þeir voru handteknir ásamt tugþúsundum annarra manna og fluttir fyrst í fangelsi í Afganistan og síðar til Guantanamo-fangabúðanna á Kúbu, þar sem þeir segjast hafa mátt sæta daglegum yfirheyrslum, stundum í tólf tíma á dag, pyntingum og öðrum hryllingi.

"Við lifðum í stöðugum ótta um líf okkar, allan liðlangan daginn," sagði Iqbal.

Iqbal og Ahmed eru báðir 25 ára gamlir nú, en Rasul er fjórum árum eldri en þeir. Þeir voru meðal hinna fyrstu sem leystir voru úr búðunum, en í marsmánuði árið 2004 voru þeir sendir til Bretlands, þar sem þeim var sleppt úr haldi daginn eftir, án nokkurrar ákæru.

Þeir ákváðu að þegja ekki um reynslu sína og í ágúst sama ár lögðu þeir fram kæru á hendur bandaríska ríkinu vegna misþyrminga og meðhöndlunar sem nálgaðist pyntingar. Það mál er enn fyrir dómstólum.

"En það skiptir okkur í raun engu máli hvort við fáum nokkrar skaðabætur, svona lagað er ekki hægt að bæta. Það sem skiptir máli er að stöðva framgöngu Bandaríkjanna í Guantanamo-málinu," sagði Iqbal, sem kvæntist loks unnustu sinni í fyrra, fjórum árum eftir að brúðkaupið átti upphaflega að fara fram. Var brúðkaupið fest á filmu og er meðal atriðanna í myndinni.

Enn sitja nær fimm hundruð menn í Guantanamo fangabúðunum og eingöngu um tíu þeirra hafa verið birtar formlegar ákærur.

"Það sem þeir gera þarna er rangt; þú getur ekki bara pyntað fólk árum saman og bara sleppt þeim svo lausum," sagði Iqbar.

Tipton-þremenningarnir, sem hafa ferðast með kvikmyndinni víða um heim, vona að Leiðin til Guantanamo muni hjálpa til við að búðunum verði loks lokað, líkt og Kofi Annan, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, og fjölmargir leiðtogar vestrænna þjóða, hafa kallað eftir.

"Við hvetjum fólk til að skrifa sig á undirskriftalista Amnesty sem kallar eftir lokun búðanna, sem síðan verður sendur Bush forseta," sagði Iqbal. "Þetta getur hent hvern sem er. Þetta gæti komið fyrir föður þinn, son þinn, þig. Þetta er hernaður í nafni frelsis og við höfum lög, alþjóðalög sem eiga að koma í veg fyrir svona lagað, en samt sem áður sitja enn yfir fjögur hundruð menn í þessum búðum."

"Fólk sem við hittum í Guantanamo árið 2002 situr þarna enn," bætti Ahmed við.

Íslandsdeild Amnesty International og Alþjóðleg kvikmyndahátíð í Reykjavík efna til málþings um Guantanamo fangabúðirnar og kvikmynd Winterbottoms í Iðnó klukkan 18 í dag.

Iqbal og Ahmed munu lýsa reynslu sinni og taka þátt í pallborðsumræðum ásamt Jóhönnu K. Eyjólfsdóttur, framkvæmdastjóra Íslandsdeildar Amnesty International, og Hrafnhildi Gunnarsdóttur kvikmyndagerðarmanni. Davíð Þór Jónsson, varaformaður Íslandsdeildar Amnesty International, stýrir umræðum.

Kvikmyndin verður sýnd í Tjarnarbíói að málþinginu loknu (klukkan 20.10) og einnig á laugardag klukkan 22. Iqbal og Ahmed munu svara spurningum áhorfenda eftir sýningu myndarinnar í kvöld.