Erfitt fyrir launa­fólk að taka aftur mark á lof­orðum stjórn­valda og fyrir­tækja

Í mörgum kjarasamningum sem undirritaðir voru árið 2024 er svokallað forsenduákvæði sem kveður á um að ef ársverðbólga mælist meiri en 4,7 prósent í ágúst 2026 þá opnast heimild til að segja samningunum upp. Samningarnir myndu að óbreyttu gilda út 31. janúar 2028.

„Við getum ekki farið inn í okkar bakland og gengið til launafólks og sagt: „Já, nú takið þið bara á ykkur tvö ár í viðbót á meðan aðrir hækka það sem þeir vilja en það er þak á laununum ykkar.“ Þannig að það verður eitthvað að koma þarna til sem setur þak á gjaldskrárhækkanir hins opinbera og á verðhækkanir fyrirtækja.

„Það er eina leiðin ef við ætlum að geta komist áfram og reynt að skapa hérna einhvern frið. Síðan er það náttúrulega stóra málið sem eru húsnæðismálin. Ef ekki tekst að vinna einhvern veginn bug á þeim og koma þeim í almennilegt horf þá verðum við í þessari stöðu alltaf,“ sagði Halla Gunnarsdóttir, formaður VR, í kvöldfréttum Sýnar.

Það komi ekki á óvart að verðbólga sé að aukast. Stéttarfélagið hafi fylgst grannt með þróun mála og þetta sé í takti við þær spár sem VR hafi gert.

„Það veldur mér engu að síður vonbrigðum af því að við lítum svo á að hér hefði verið hægt að grípa til margvíslegra aðgerða. Það er auðvitað enn þá hægt en það breytir ekki því að sú staða er að forsendur kjarasamninga munu bresta í haust.“

Sjálfstæð ákvörðun hvort segja eigi upp samningum

Halla sér ekkert sem bendir til annars en að verðbólgumælingin í ágúst verði yfir því 4,7 prósenta viðmiði sem tilgreint er í kjarasamningum.

„Síðan tekur auðvitað við sjálfstæð ákvörðun stéttarfélaganna og náttúrulega líka Samtaka atvinnulífsins um hvort að segja beri upp samningum.“

Það er heldur ekki auðveld ákvörðun vegna þess að það hlýtur líka að vera mjög flókið að semja við þessar efnahagslegu kringumstæður?

„Það sem mér finnst fyrst og fremst flókið er að eiga að taka við einhverjum loforðum aftur um að stjórnvöld ætli að gera sitt og fyrirtæki halda aftur af verðhækkunum. Það er staða sem við getum ekki fellt okkur við.

Eina tækið sem við höfum er að krefjast launahækkana. Og hvað erum við að gera? Við erum að reyna að krefjast launahækkana sem eru að minnsta kosti ekki langt undir verðbólgu. Það eru ekki einhverjar brjálæðislegar kröfur, það eru mjög eðlilegar kröfur.“

Taka verði mið af kostnaði fólks við það að lifa á Íslandi.

„Þú verður að taka inn húsnæðiskostnaðinn, byrðarnar sem fólk er að bera sem er að koma sér þaki yfir höfuðið. Þú getur ekki talað um kjör fólks algjörlega úr því samhengi.“

Þróunin hefur reynt á traust milli samningsaðila.

„Við höfum náttúrulega reynt okkar til að byggja upp traust og viðhalda því en það er ljóst að við gerum þetta ekki ein. Það er búið að reyna það í tvö ár að launafólk sitji eitt að árum. Það hefur ekki gengið eftir sem skyldi, þannig að nú verða hinir aðilarnir, stjórnvöld og fyrirtækin, að koma með í þetta verkefni,“ segir Halla Gunnarsdóttir, formaður VR.

Kjör hafi ekki rýrnað

Daði Már Kristófersson fjármála- og efnahagsráðherra sagði í samtali við fréttastofu í dag óljóst hvort forsendur kjarasamninga muni halda. 

„Það fer svolítið eftir því hversu snart olíuverð lækkar. Lækki það eins snart á unnu afurðunum eins og hefur verið að gerast á markaðnum núna, þá gæti alveg verið að við værum innan forsendanna en það verður mjög tæpt.“

„Það er auðvitað mögulegt að ráðast í alls konar aðgerðir, Það er skilningur allra við borðið að það hefur almennt verið kaupmáttaraukning á Íslandi, þannig að kjör hafa ekki rýrnað. Það eru þó einhverjir hópar sem standa útaf og aðgerðirnar, ef einhverjar verða, munu þurfa að beinast að þeim,“ sagði Daði.