Vísar gagn­rýni verkalýðs­leið­toga til föður­húsanna

Formenn verkalýðsfélaga hafa gagnrýnt úttektina. Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB sem eru heildarsamtök opinberra starfsmanna, fullyrti í aðsendri grein að útreikningar Viðskiptaráðs tækju ekki tillit til grundvallarmunar á talningu veikindadaga.

„Á opinberum vinnumarkaði eru almanaksdagar taldir. Ef starfsmaður er veikur föstudag og mánudag teljast veikindadagarnir fjórir, því helgin reiknast með,“ skrifaði Sonja. Ef sami starfsmaður væri á almennum markaði væru aðeins vinnudagar taldir svo talan væri tveir í stað fjögurra. Bætti hún við að samanburður sem tæki ekki mið af þessu væri „beinlínis rangur.“ Kolbrún Halldórsdóttir, formaður BHM, tók undir helstu rök BSRB í grein sem birtist á föstudag.

Björn Brynjúlfur Björnsson, framkvæmdastjóri Viðskiptaráðs, segir í aðsendri grein að leiðrétt hafi verið fyrir þessum ólíku talningaraðferðum í úttekt þeirra.

„Sem dæmi má nefna að eftir sex mánuði í starfi á opinber starfsmaður rétt á 119 almanaksdögum í launuðu veikindaleyfi. Starfsmaður í einkageira á rétt á 12 virkum dögum, sem umreiknast yfir í 17 almanaksdaga þegar helgum og rauðum dögum er bætt við. Þegar bæði réttindi eru mæld með sama hætti er munurinn sjöfaldur.“

Fordæma að miðað sé við Covid-árið 2020

Formaður BSRB gerði einnig alvarlega athugasemd við að greining Viðskiptaráðs byggi á tölum frá árinu 2020 þegar heimsfaraldur ríkti. Vildi hún meina að þetta væri til þess fallið að ýkja muninn milli starfsmanna á almenna og opinbera markaðnum þar sem framlínustarfsfólk hjá hinu opinbera í heilbrigðis-, velferðar- og menntakerfinu hafi verið sérstaklega útsett fyrir Covid-19 á þessum tíma og undir auknu álagi. Fyrsta ár faraldursins hafi litast af fordæmalausum aðstæðum.

Björn segir árið 2020 hafa orðið fyrir valinu í ljósi þess að um sé að ræða nýjustu opinberu gögnin sem tiltæk séu fyrir þennan samanburð.

„Óháð áravali er veikindahlutfall hjá hinu opinbera langtum hærra en á einkamarkaði. Nýrri tölur benda ekki til þess að 2020 hafi verið frávik eins og formaðurinn heldur fram. Veikindahlutfall hjá Reykjavíkurborg var 7,4% árið 2025. Og árið 2024 var það 7,5% í Kópavogi, 7,9% í Hafnarfirði og 8,0% á Seltjarnarnesi. Fullyrðing okkar um tvöfalt hærra veikindahlutfall hjá hinu opinbera telst því varfærin frekar en ofmetin,“ skrifar formaður Viðskiptaráðs. Ef litið sé á árið 2020 hafi veikindahlutfall numið 6,1% greiddra vinnustunda hjá hinu opinbera og 3,0% í einkageiranum.

Björn bætir við að það sé ekki hægt að fullyrða að meirihluti opinberra starfsmanna starfi í vaktavinnu á bráðamóttökum. Álag í framlínustörfum skýri ekki hærra veikindahlutfall opinberra starfsmanna sem starfi við stjórnsýslu.

Veikindaréttur ekki sambærilegur

Sonja hjá BSRB nefndi í grein sinni að á meðan réttur til launa vegna veikinda væri almennt lengri á opinberum markaði þá væru starfsmenn á almennum markaði með víðtækari rétt úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga. Heildarrétturinn gæti því verið sambærilegur.

„Iðgjöld í sjúkrasjóði eru greidd af atvinnurekendum og eru hluti af heildarlaunakostnaði. Á almenna markaðnum er það 1% af launum en 0,75% á opinbera markaðnum. Greiðslur úr sjúkrasjóði og beinar greiðslur frá atvinnurekanda koma því úr sama vasa. Munurinn liggur fyrst og fremst í fyrirkomulagi, ekki endilega heildarkostnaði,“ segir Sonja.

Sonja hjá BSRB teiknar upp dæmi þar sem starfsmaður í matvöruverslun með 10 ára starfsaldur og opinber starfsmaður með 18 ára starfsaldur eru báðir sagðir vera með samtals 13 mánaða veikindarétt ef bæði er horft til réttinda sem fást frá vinnuveitanda og úr sjúkrasjóði verkalýðsfélags.

Björn hjá Viðskiptaráði segir þetta ekki standast skoðun.

„Veikindaréttur hjá atvinnurekanda ávinnst með starfsaldri og veitir launþega full laun ásamt áframhaldandi ávinnslu réttinda, svo sem lífeyris og orlofs. Greiðslur úr sjúkrasjóðum taka hins vegar við þegar veikindaréttur hjá atvinnurekanda er fullnýttur eða ráðningarsambandi lokið. Þær fela ekki í sér sjálfstæðan veikindarétt heldur tímabundna tekjutryggingu sem er háð samþykktum sjóðsins og mati á skilyrðum. Greiðslurnar nema að jafnaði aðeins hluta fyrri tekna, eru bundnar hámarksfjárhæðum og veittar í takmarkaðan tíma, án þess að séreignar- eða lífeyrissjóðsréttindi ávinnist samhliða,“ skrifar hann í grein sinni.

Björn bætir við að á sama tíma haldi opinber starfsmaður fullum launum og áframhaldandi réttindaávinnslu í veikindum.

Sakar Viðskiptaráð um gegndarlausan áróður gegn opinberum starfsmönnum

Þetta er ekki í fyrsta sinn sem verkalýðsleiðtogar gagnrýna málflutning Viðskiptaráðs.

„Þrátt fyrir þakklæti í garð framlínufólks hafa starfsaðstæður þeirra ekki batnað. Samt heldur Viðskiptaráð áfram gegndarlausum áróðri sínum gegn opinberum starfsmönnum og réttindum þeirra, á þeim forsendum að fyrirtæki séu ekki samkeppnishæf við hið opinbera um starfsfólk. Það eru athyglisverð rök frá fyrirtækjum sem skila methagnaði og er stýrt af launahæstu stjórnendum landsins,“ skrifaði Sonja í aðsendri grein á fimmtudag.

„Helsta áskorunin sem við sem samfélag stöndum frammi fyrir í dag er uppsöfnuð innviðaskuld og mannekla í lykilstörfum. Lausnin er ekki að skerða veikindarétt starfsfólks sem heldur uppi grunnstoðum samfélagsins heldur að bæta mönnun, starfsaðstæður og draga úr álagi.“

Skorti góð gögn til að bera saman

Kolbrún hjá BHM segir greiningu félagsins á tíðni veikindaforfalla leiða í ljós mynd sem sé ólík þeirri sem Viðskiptaráð teikni upp.

„Þar kemur fram að aukin veikindaforföll síðustu ára séu fyrst og fremst til komin vegna streitu, aukins álags, manneklu og flóknara vinnuumhverfis – ekki síst á meðal háskólamenntaðra sérfræðistétta og kvenna í framlínu heilbrigðis- og velferðarþjónustunnar. Þessi þróun er ekki séríslensk; hún sést skýrt í Noregi, Svíþjóð og Danmörku.“

Þá skorti samræmd gögn um veikindaforföll og ríkið haldi til að mynda ekki miðlægan gagnagrunn um veikindafjarvistir, ólíkt hinum Norðurlöndunum. Því sé hætta á því að samanburður byggi á ófullkomnum eða ósambærilegum gögnum, að sögn Kolbrúnar.

„Íslensk gögn benda til að lausn vandans sé að leita í sjálfum grunnkerfum samfélagsins, sem sannanlega glíma við skipulagsvanda, manneklu og vaxandi kröfur til þjónustu. Aukin veikindaforföll og eftirspurn eftir starfsendurhæfingu að loknum veikindum endurspeglar þennan vanda. Starfsfólkið, sem heldur uppi mennta-, heilbrigðis- og velferðarkerfunum okkar, er í beinni snertingu við þau sem eiga rétt á þjónustunni, hefur ekki undan. Því er í hæsta máta ósæmilegt af Viðskiptaráði að dylgja stöðugt um misnotkun réttinda opinberra starfsmanna,“ segir Kolbrún í aðsendri grein sem birtist á föstudag.